Opinie

Samenzwering tegen oververhitte professor

ROTTERDAM - Het roer bij het RO-theater is om. Er is met ingang van dit seizoen een nieuwe artistieke leider, de Vlaming Guy Cassiers. Een andere in het oog springende vernieuwing is: het gezelschap gaat zich weer meer richten op de Schouwburg als speelplek.

Het eigen theater aan de William Boothlaan dat enkele jaren geleden werd betrokken, zal waarschijnlijk minder bezocht kunnen worden. In de leiding is een nieuwe functie gecreëerd: artistieke organisatie. Het lijkt op iets tussen artistieke en zakelijke leiding in; de functie wordt vervuld door Ina van Veen, die tot nu toe de producties van de Toneelschuur in Haarlem onder haar hoede had.

De kussens zijn stevig opgeschud in Rotterdam, en de eerste voorstelling legt daar met klem de nadruk op: een bewerking van de roman 'De sleutel' van de Japanse schrijver Junichiro Tanizaki in een zeer grote video-montage. De overheersende indruk is dat Cassiers hier een spiegelbeeld aflevert van zijn bejubelde regie van 'Hiroshima mon amour', dat in het Holland Festival van 1996 werd gespeeld. In 'De sleutel' is die eerdere, kleine voorstelling als het ware uitvergroot tegen een gigantische wand, gemaakt van verschillende materialen door Marc Warning, die met Cassiers mee is gekomen naar Rotterdam.

Tegen deze wand projecteert Walter Verdin met behulp van een hele batterij video-camera's details van de scène: aardbeien die door de vrouw van hun groene kapje worden ontdaan en in een pot met water plonzen, de bril van de professor in een glas dat rondgaat op een draaiplateau. Soms krijgen de beelden een dramatisch verband met het verhaal: als de professor sterft, wordt een camera boven hem langzaam opgehesen en wordt hij voor onze ogen als een klein hoopje mens, uitgelicht door kleine, tegen zijn lichaam geplaatste spotjes, de ruimte in geschoten.

De straatgeluiden en andere 'muziek' uit 'Hiroshima mon amour' worden hier gespiegeld door de formatie Blindman die, twee musici sterk, aan hun saxofoons allerlei zacht krassende, tikkende en fluitende geluiden ontlokken, een obsederend klankdecor dat vrijwel de hele voorstelling dwingend aanwezig is. In deze van techniek overlopende entourage horen we het vreemde, ja bizarre verhaal van een 56-jarige professor (oude RO-rot Joop Keesmaat) en zijn jongere vrouw (Catherine ten Bruggencate, na haar rol in 'Hiroshima' nu ook met Cassiers meegekomen).

De twee acteurs spreken, zacht, helder en melodieus, fragmenten uit hun dagboeken. De man begint op 1 januari aan zijn dagboek, en laat de sleutel van de lade waarin het ligt, rondslingeren. Hij hoopt dat zijn vrouw zijn intieme gedachten zal lezen en dat hun uiterst formele huwelijk in laaiende hartstocht zal veranderen. Dat gebeurt ook, maar hoe! In een duivelse intrige, waarin de vrouw niet alleen haar eigen seksualiteit in de strijd werpt, maar ook hun dochter en huisvriend Kimura, die door de man is uitgekozen als echtgenoot voor de dochter, wordt de man in enkele maanden aan een genadeloze zelfvernietiging overgeleverd.

Kan ik bij 'Hiroshima' van de Franse schrijfster Marguerite Duras mij verplaatsen in de kortstondige relatie van de twee geliefden, het verhaal van Tanizaki riep grote weerzin bij me op. Verschil van culturen? De twee meer dan manshoge, prachtvol beschilderde apanse vazen, voor de kenners 'Imari' geheten, die Warning in een nis van zijn decorwand had geplaatst, werden voor mij symbolen van een volstrekt gesloten schijnwereld, waarbinnen de menselijke seksualiteit onbarmhartig zijn weg zoekt. Dan maar liever onze 'open society', waarin de pornografie die seksualiteit relativeert en lachwekkend maakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden