ReportageSamenleesgroepen

Samenlezen maakt blij, energiek en minder eenzaam: ‘We delen liefde en verdriet’

null Beeld Ilse van Kraaij
Beeld Ilse van Kraaij

Samenlezen heeft een positieve werking op het welzijn en verhelpt kwalen als eenzaamheid, blijkt uit onderzoek naar Engels model. Daarom lezen in Nederland ook steeds meer mensen in groepen.

Eline Crijns

“We praten niet over politiek of religieuze zaken”, zegt Fateme Jafare, terwijl ze haar jas over de stoelleuning hangt en opgewekt de kring rondkijkt. “Wel over seks hoor”, roept Marleen Stolk, een frêle dame met een pientere blik die twee tafeltjes verderop is neergestreken.

Ondertussen deelt leesbegeleider Monique van Zon onverstoorbaar de eerste tekst uit. Zeker als je het niet bent is de titel van het prozagedicht van Rogi Wieg. Onderaan het A4’tje prijkt het logo van de Culturele Apotheek, drijvende kracht achter de zogeheten ‘samenleesgroepen’. Literatuur is een medicijn tegen allerlei kwalen, stelt de organisatie.

Vanmorgen zijn acht deelnemers binnen komen druppelen in het wijkcentrum in de Elthetokerk in de Indische Buurt in Amsterdam-Oost. Mannen, vrouwen, jong, ouder en zo’n vier verschillende nationaliteiten zitten in een kring, ieder achter een eigen tafeltje, coronaproof. Aanmelden hoeft niet, je kunt zo binnenstappen in de serene parochieruimte met glas-in-loodramen. Voorbereiding is ook niet nodig, want de organisatie selecteert drie teksten. Een literaire verrassing.

Lichte en zware kost

Marije Wilmink, een van de oprichters van de Culturele Apotheek, vertelt: “We schotelen allerhande literatuur voor. Per sessie maken we een set van lichtere en zwaardere kost. Bijvoorbeeld een pittig gedicht over moeilijke familieverhoudingen, een grappige tekst over een uit de hand lopend familiediner en een troostend gedicht over menselijke onvolkomenheden.”

Door de maanden heen zorgt de organisatie voor variatie in de onderwerpen. Bij mensen met dementie opent die verscheidenheid steeds ‘nieuwe luikjes in hun hoofd’, horen de Cultureel Apothekers van begeleiders op zorglocaties waar samenleesgroepen actief zijn. Wilmink: “De teksten raken alle hoekjes en gaatjes van het menselijk bestaan.”

Het fenomeen samenlezen is komen overwaaien uit Engeland. Daar is ‘shared reading’ met duizenden deelnemers behoorlijk ingeburgerd. Er wordt onderzoek naar de effecten gedaan door het Centre for Research into Reading, Literature and Society (CRILS) van de Universiteit van Liverpool. De positieve effecten van wekelijks een uurtje samenlezen ontstaan geleidelijk. Het geeft mensen energie, levensvreugde en het gevoel onderdeel van de wereld te zijn. De methode zorgt voor verbinding tussen individu en groep. Deelnemers geven hun mening over een tekst, maar luisteren ook naar die van anderen. Ruim 80 procent krijgt nieuwe vrienden, ontdekten ze in Engeland; een probaat middel tegen eenzaamheid.

De Nederlandse Cultureel Apothekers zijn opgeleid bij The Reader, de organisatie die in Engeland het samenlezen organiseert. In 2018 zijn ze met de eerste groepen in Nederland begonnen in buurthuizen, zorginstellingen, bibliotheken en inloophuizen voor mensen met dementie. Er zijn nu 28 groepen in zeven gemeentes, maar dat worden er veel meer, want de organisatie heeft subsidie gekregen voor een uitbreiding naar alle provincies.

De meeste mensen schuiven vaker aan bij de samenleesgroep in de Amsterdamse Javastraat. “Je raakt hier echt met elkaar in gesprek”, zegt Carolien Sikma. De ingetogen jonge vrouw met blos op de wangen komt sinds de oprichting van de groep, vier jaar geleden, vrijwel elke week. “Als ik zelf thuis een gedicht lees, zegt het me weinig. Maar als we samen lezen haal ik er veel uit. De verschillende visies zijn leerzaam en mijn tolerantie wordt groter door de verschillende opvattingen.” Ook Stolk komt voor de goede gesprekken: “Vroeger had ik die aan tafel, maar nu eet ik vaak alleen.”

“Ik leer hier verschillende culturen kennen. We delen liefde en verdriet. We voelen wat de anderen voelen”, zegt de goedlachse Perzische Zohreh die liever niet met haar achternaam in de krant wil.

“Ik kom om mijn Nederlands te verbeteren”, legt de Chinese Marieanne Wang uit. Vastberaden klinkt haar heldere stem als zij zich opwerpt om het laatste gedicht van vanmorgen voor te lezen.

Zie voor een overzicht van de (online) samenleesbijeenkomsten www.cultureleapotheek.nl/agenda

Lees ook:

Elkaar verhalen vertellen voor verbinding en voedsel voor de ziel

Ze noemen zich – soms in de verte – christen, en geven al zoekende een eigen interpretatie en vorm aan het christendom. Buiten de gebaande paden, los van hokjes en dogma’s. Wie zijn ze en wat delen zij? Vandaag: Verhalenhuis Utrecht.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden