NaschriftIrm Hermann (1942-2020)

Samen op de set, samen in bed

Irm Hermann als Marlene in ‘Die bitteren Tränen der Petra von Kant’ (1972).

De Duitse actrice Irm Hermann groeide via de films van Rainer Werner Fassbinder uit tot een icoon van de Duitse cinema, ook al speelde ze zelden een hoofdrol.

Irm Hermann was 23 en werkte als secretaresse toen ze voor het eerst kennismaakte met Rainer Werner Fassbinder. De ontmoeting zette haar ordelijke kantoorleventje in München compleet op z’n kop. Een vriendin nam haar mee naar een huiskamerlezing en het was meteen vlam in de pan. Fassbinder (20), die het gezelschap urenlang vermaakte, had grote dromen over theater en film. Net als zij.

Samen gingen ze aan de slag. In 1966 maakte Fassbinder zijn eerste korte film, ‘Der Stadtstreicher’. In het kleine melodrama wordt een zwerver overal weggekeken, zelfs bestolen van het pistool dat hij vindt, en waarmee hij overweegt een einde aan zijn leven te maken. Hermanns allereerste verschijning op het witte doek is in een piepklein rolletje, als de jonge vrouw die de zwerver een boterham geeft.

Het was het begin van een intensieve samenwerking die twintig films en twee tv-series zou omspannen, waaronder Fassbinders magnum opus ‘Berlin-Alexanderplatz’ (1980) en hun laatste samenwerking ‘Lili Marleen’ (1981). Het was, zo zou Hermann in latere interviews vertellen, ook een wilde en chaotische tijd waarin werk en privé in elkaar overliepen.

Geen filmster, wel een baken in Fassbinders werk

Fassbinder beëindigde hun prille liefdesrelatie midden jaren zestig en ging samenwonen met een man. Ze had het er moeilijk mee, maar accepteerde het. Toen het koppel in geldnood zat, nam ze de geliefden in huis. Veel cast- en crewleden leefden ­samen. Ze stonden samen op de set en lagen samen in bed. De Fassbinder-familie kreeg trekjes van een commune.

Ingewikkeld was het zeker, maar ze bleef Fassbinders vertrouweling. Samen richtten ze in 1968 het Anti-Theater op, het toneel-­gezelschap dat diende als tegenhanger van het officiële Staatstheater. Een jaar later volgde Fassbinders eerste speelfilm ‘Liebe ist kälter als der Tod’. De bloedmooie Hanna Schygulla kreeg de hoofdrol. Hermann was te zien in een bijrol als zonnebrillenverkoopster.

Hermann was een grote vrouw met rossig haar, dunne lippen en een zangerig Beiers accent. Ze had niet de uitstraling van een filmster. Toch was ze in al die bijrolletjes een baken in Fassbinders werk. Met verve speelde ze de rol van de benepen huisvrouw en echtgenote, vast­geroest in het kleinburgerlijke, naoorlogse milieu waarop Fassbinder vaak zijn pijlen richtte.

In een van de mooiste films die ze samen maakten, ‘Angst essen Seele auf’ (1974, in Nederland ­uitgebracht als ‘Alle Turken heten Ali’), speelt Hermann de volwassen dochter van een verweduwde schoonmaakster die een relatie krijgt met een Marokkaanse gastarbeider. De manier waarop de dochter haar moeder resoluut de deur wijst, is hartverscheurend.

Lsd in haar eten was de druppel

In de ene hoofdrol die ze speelde in ‘Händler der vier Jahreszeiten’ (1972) is ze onovertroffen, als de zorgelijke en nerveuze echtgenote van een fruithandelaar die slachtoffer wordt van huiselijk geweld, maar haar man er op slinkse wijze onder krijgt. In hetzelfde jaar vertolkte ze in het lesbische epos ‘Die bitteren Tränen der Petra von Kant’ (1972) de assistente van een modeontwerpster op wie ze ­verliefd is, maar die haar als vuil ­behandelt. Het moment waarop ze haar koffer pakt, spiegelt het moment waarop ze, midden jaren zeventig, afscheid nam van Fassbinder, en zich van zijn entourage bevrijdde. Die ene keer dat hij als experiment lsd in haar eten stopte en zij vreselijk ziek werd, zou de druppel zijn geweest.

Hermann vertrok naar Berlijn om haar carrière voort te zetten. Ze speelde veelvuldig in het theater, en tot twee jaar voor haar dood in films van andere regisseurs. Ze trouwde met de Duitse kinderboekenschrijver Dietmar Roberg en noemde haar eerste zoon Franz, de naam van het personage dat Fassbinder vaak speelde en het pseudoniem dat hij voerde als editor. Het getuigt van een grote liefde. Of ­zoals Hermann het na Fassbinders vroege dood in 1982 zou zeggen: “Fassbinder was mijn levensschool”.

Irm Hermann werd geboren op 4 oktober 1942 in München en ­overleed op 26 mei 2020 in Berlijn.

Lees ook: 

De werkelijkheid volgens Fassbinder

De tweedelige sciencefiction-televisiefilm ’Welt am Draht’, die de Duitse cineast Rainer Werner Fassbinder in 1973 maakte, verschijnt in gerestaureerde versie. Een toekomstvisioen in een onbetwist jaren-zeventig-decor.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden