Sacha Polak over zoutzuuraanvallen en de waarde van het uiterlijk

Beeld uit de film ‘Dirty God', met rechts Vicky Knight, die de rol van Jade speelt. Beeld Dirty God

In Londen komen zoutzuuraanvallen bijna dagelijks voor. De Nederlandse regisseuse Sacha Polak portretteert een slachtoffer, een jonge verminkte vrouw die diep in zichzelf krachten moet aanboren om door te gaan. Volgende week opent ‘Dirty God’ het 48ste Filmfestival van Rotterdam.

Het zijn spannende tijden voor Sacha Polak. De Amsterdamse scenarioschrijfster en regisseuse opent woensdag het filmfestival van Rotterdam en vliegt daarna meteen door naar Park City (Utah). Haar derde speelfilm ‘Dirty God’ is geselecteerd voor het filmfestival van Sundance, het grootste evenement voor onafhankelijke films in Amerika.

“Het is de eerste Nederlandse film die de eer te beurt valt”, vertelt Polak. “Het moment waarop ik het hoorde zal ik niet licht vergeten. Ik heb een vakantiehuisje in de bossen en ik had net met mijn kinderen een ochtendwandeling gemaakt, toen mijn producente Marleen Slot met een fles champagne kwam aanzetten.” Die Amerikaanse erkenning doet haar goed, zegt ze, want Dirty God is de eerste film die ze in de Engelse taal maakte, met Engelse acteurs, op locatie in Londen. 

Net als haar eerdere films ‘Hemel’ en ‘Zurich’ draait Dirty God om een jonge, zoekende vrouw. Jade is een alleenstaande moeder uit een Londense achterstandswijk die na een zoutzuuraanval verminkt door het leven gaat. Haar eigen kind is aanvankelijk bang voor haar, begint te huilen als ze na ontslag uit het ziekenhuis thuis komt met een plastic gezichtsmasker. Met al die littekens is uitgaan ook niet meer wat het was. In clubs wordt ze aangestaard. Mannen ontwijken haar. Jade zoekt haar toevlucht tot anonieme webcam­seks.

Vijftig pond

“Het zaadje voor de film werd geplant tijdens een bezoek aan Lowlands, jaren terug alweer”, vertelt Polak. “Ik zag een jonge vrouw die verbrand was in haar gezicht. Ik zag ook hoe iedereen naar haar keek, wegkeek, en opnieuw keek. Ik dacht toen: zij heeft daar elke dag mee te maken. Elke ochtend als ze opstaat en naar buiten gaat, zijn er mensen die op haar uiterlijk reageren. Of ze kijken weg, wat ook een vorm van reageren is.”

In Engeland kwam Polak bij ‘The Katie Piper Foundation’ terecht. Via die liefdadigheidsorganisatie ontmoette ze veel meisjes en jonge vrouwen met allerlei soorten brandwonden. “Door met die vrouwen te praten, kwamen opvallend veel zoutzuurverhalen naar voren” zegt Polak. “De oprichtster, Katie Piper, was zelf in 2008 slachtoffer van zo’n zuuraanval. Piper was als 25-jarig fotomodel via Facebook in contact gekomen met een verkeerde man, iemand die zich anders voordeed dan hij was. Na twee weken daten gaf zij aan te willen stoppen, waarna hij iemand vijftig pond betaalde om zoutzuur in haar gezicht te gooien. Een vreselijke wraakactie die erop gericht was haar schoonheid te vernietigen.”

Katie Piper werd uiteindelijk een nationale bekendheid. Ze deed haar verhaal in boeken en tv-documentaires. Polaks film is fictie, maar Pipers verhaal vormde samen met andere getuigenissen van jonge, verminkte vrouwen een belangrijke inspiratiebron. Jade is in de film ook slachtoffer van een zuuraanval van haar ex-vriend. 

“In Engeland zijn acid attacks echt een thema”, weet Polak. “Ze komen heel veel voor. Alleen al in Londen worden jaarlijks ruim vierhonderd aanvallen met zuur gepleegd. Extreem veel, echt een groot probleem.”

Hoewel vrouwen meestal de slachtoffers zijn en jonge mannen de daders, is het niet zo dat alleen vrouwen met zuur worden overgoten, uit eerwraak of straf. Ook criminele bendes hebben het zuur ontdekt als goedkoop en simpel te verkrijgen wapen. Polak speelt er met Dirty God op in, en dat is waarschijnlijk de reden dat zowel de BBC als het British Film Institute (BFI) in haar film investeerde.

“Het is de eerste keer dat het BFI geld gaf aan een Nederlandse film”, zegt Polak niet zonder trots. “Ik denk dat ze het thema belangrijk vonden: de verschrikkelijke gevolgen van die zuuraanvallen. Tegelijkertijd vond ik het heel belangrijk dat Jade in de film niet alleen maar slachtoffer is. Ik wilde een hoopvol verhaal vertellen over een vrouw die vreselijk verminkt is, maar een innerlijke kracht aanboort en in de loop van de film sterker wordt.”

Polak hoopt dat haar film jonge vrouwen bereikt, én jonge mannen. “Omdat ik het gevoel heb dat jongeren in een erg door uiterlijk gedreven instagram-wereld leven. Ze groeien op in een wereld waarin uiterlijk heel sterk de waarde van een persoon bepaalt. In mijn film stel ik daar iets tegenover.”

“Wat de titel Dirty God betreft: Jade vindt dat iedereen recht heeft op een goede God, zoals ze het noemt. Ze vraagt zich af waarom die van haar het slecht met haar voor heeft. Door haar verminking glijdt ze af in zelfdestructie. Jade moet weer grip zien te krijgen op haar leven en ontdekken waar het om draait. Het is een gevecht tussen uiterlijke schoonheid en innerlijke waardigheid die veel mensen aangaat.”

Polak, zelf 36, werkte op locatie in de Oost-Londense buurt Hackney met een grote groep jongeren. Onder wie de 23-jarige hoofdrolspeelster Vicky Knight, die zelf op haar achtste door een brand verminkt raakte en in de film indrukwekkend debuteert als actrice. Polak bracht veel tijd door met de jongeren in haar film en zag van nabij hoe anders het is om nu op te groeien. “Er is een échte wereld en een online wereld, en voor jongeren zijn die twee ongeveer even belangrijk.”

Bevrijdend

“Daarom vond ik het ook interessant om de online sekswereld te laten zien die Jade opzoekt”, vervolgt Polak. “Het gaat om de scène waarin ze voor haar laptop masturbeert. Voor Jade is het op een bepaalde manier veilig. Ze hoeft niet echt fysiek contact te hebben. Ze kan controleren wat ze van zichzelf laat zien. Je ziet ook dat het bevrijdend werkt, dat ze zelfvertrouwen krijgt en losser wordt. Tegelijkertijd blijft het niet zonder consequenties en leidt het voor Jade tot iets heel vervelends. Er duiken op internet opnamen op van haar websekssessie. Ze voelde zich online veilig en onbespied, maar was dat niet.”

Het idee was volgens Polak om een film te maken die echt in het hier en nu speelt, met en over jongeren. Een film over de obsessies met het uiterlijk en de ficties van internet. Zelf besloot de regisseuse als draagster van het borstkankergen BRCA1 een preventieve dubbele borstamputatie te ondergaan. Hetzelfde besluit dat Angelina Jolie nam. Polak maakte er enkele jaren terug een veelbesproken egodocumentaire over, ‘Nieuwe Tieten’, waarin ze de camera op zichzelf richtte, op haar eigen zoektocht en overwegingen.

“Ik weet wel wat het is om iets te verliezen waar je blij mee bent en wat van jou is”, zegt Polak desgevraagd. “Dirty God beschrijft een andere situatie, maar wat dat verlies betreft kan ik me in mijn hoofdpersoon verplaatsen. Misschien is dat wel de reden dat ik gefascineerd raakte door verhalen van jonge vrouwen die verminkt verder moeten. Maar waarom je je tot iets aangetrokken voelt of niet, of waarom je iets bijzonder vindt of niet, dat is vaak een onbewust proces.”

Wat is er verder te zien?

Het 48ste International Film Festival Rotterdam dat woensdag 23 januari begint, komt met honderden nieuwe films uit alle windstreken. Hoe word je wijs uit het enorme aanbod? Een kleine handreiking.

Naast de openingsfilm ‘Dirty God’ van Sacha Polak heeft het Rotterdamse festival verschillende vaderlandse premières in petto. De filmende striptekenaar Guido van Driel is present met ‘Bloody Marie’ waarin een striptekenares haar verdriet probeert weg te drinken op de Amsterdamse Wallen. 

Martin de Vries koos een andere route. De regisseur die op 62-jarige leeftijd debuteert, ging op pelgrimstocht naar Santiago de Compostella en filmde zichzelf onderweg, 1600 kilometer naar het zuiden lopend, met een simpele iPhone en GoPro-camera. ‘Camino, Een Feature Length Selfie’ is een zelfportret.

Voor de Tiger-competitie (hoofdprijs: 40.000 euro) selecteerde festivaldirecteur Bero Beyer acht nieuwe filmtalenten uit de hele wereld. Onder hen de 31-jarige Ena Sendijarevic die op haar zevende naar Nederland kwam om de oorlog in Bosnië te ontvluchten. In haar speelfilmdebuut ‘Take Me Somewhere Nice’ maakt tienermeisje Alma vanuit Nederland een roadtrip naar haar land van herkomst, Bosnië en Herzegovina. Leuk dat Jim Jarmusch met zijn droge roadmovie ‘Stranger than Paradise’ (uit 1984) nog steeds een inspiratiebron vormt voor nieuwe filmmakers

Jean-Luc Godard (88) is alive & kicking. Zijn nieuwste film ‘Le Livre d’Image’ krijgt in Rotterdam een speciale behandeling. De essayfilm, waarin Godard onder meer ingaat op de westerse blik op het Midden-Oosten, zal door het festival worden vertoond zoals de meester het bedoelde: in een speciaal ontworpen intieme setting die zijn huisstudio nabootst, inclusief Perzisch tapijt. Vanaf 31 januari is Godards ‘beeldboek’ ook op het grote doek te zien in het Eye Filmmuseum in Amsterdam.

Aziatische films zijn altijd goed vertegenwoordigd in Rotterdam. Een in het oog springende titel is alvast ‘BNK48: Girls Don’t Cry’, een onthullende documentaire over de populairste meidenband van Thailand. Bij de circa vijftig leden tellende popgroep gaat het er niet om wie het best kan zingen, maar wie de meeste volgers heeft op sociale media. De zestien meiden met de grootste achterban vormen het kernteam dat daadwerkelijk liedjes mag gaan opnemen.

Elizabeth Sankey is een Engelse regisseuse en romcom-afficionado die in haar eerste avondvullende documentaire geliefde romcom-klassiekers als ‘My Best Friend’s Wedding’ en ‘When Harry Met Sally’ aan een nader onderzoek onderwerpt. In haar filmische analyse, die ze toepasselijk ‘Romantic Comedy’ doopte, komt ze tot haar eigen verbazing tot pittige conclusies over haar favoriete genre. Waarom worden romcoms vooral bevolkt door witte, heteroseksuele, burgerlijke personages? En waarom herbergen ze zulke onrealistische ideeën over man-vrouwrelaties?

Lees ook over de vorige editie van het Filmfestival van Rotterdam:

Kollywood: Indiase films om je vingers bij af te likken

Het filmfestival in Rotterdam laat veertien films uit Tamil Nadu zien. De filmindustrie van deze Indiase deelstaat bloeit. Gastprogrammeur Olaf Möller legt uit hoe dat komt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden