Sacha de Boer: 'Ik wil ziel van geportretteerde vastleggen'

Aleksei (29, links) woont in Oekraïne, waar hij nooit zeker is van zijn medicijnen. Voormalig drugsgebruikster Diana (42,rechts) en haar dochter Anna wonen in Kiev en hebben beiden hiv. Anna kreeg het virus van haar moeder. Beeld Sacha de Boer

Voormalig nieuwlezeres Sacha de Boer staat sinds twee jaar alleen nog maar achter de camera in plaats van ervoor. Voor een campagne van het Aidsfonds fotografeerde ze aidspatiënten met hun medicijnen.

"In Burma fotografeerde ik de vijftienjarige Cho. Zijn ouders hadden allebei hiv. Het gezin van drie kreeg maar voor twee personen medicijnen. Cho's moeder moest kiezen: ze koos voor haar zoon en overleed. Dan moet je een soort God spelen: jij wel en jij niet", vertelt Sacha de Boer, oud-nieuwslezeres van het NOS Journaal.

Ze maakte een fotoserie voor het Aidsfonds over hiv-patiënten met hun medicijnen. De twintig foto's hangen nu op het Museumplein in Amsterdam. De Boer wil iets bereiken met haar fotografie, dingen aankaarten. "Ik wil dingen die niet kloppen laten zien en daar is fotografie bij uitstek geschikt voor."

Deze fotoreeks, getiteld 'Geen medicijnen is doodzonde', past in die ambitie. De Boer fotografeerde hiv-patiënten met hun medicijnen in Burma, Zuid-Afrika, Oekraïne en Nederland. Het Aidsfonds wil het belang van medicatie op de kaart zetten.

Toegang tot medicijnen
De fotoserie richt zich vooral op mensen die door nationale wetgeving of de prijs van medicijnen (patenten) moeilijk aan medicijnen komen. In het laatste geval zorgen afspraken tussen overheden en farmaceuten ervoor dat medicijnen voor een hoge prijs op de markt komen. Hierdoor krijgen veel patiënten niet de medicijnen die ze nodig hebben.

In het buitenland hadden alle gefotografeerde patiënten hiv, maar onder de Nederlandse geportretteerden zaten ook mensen zonder de dodelijke ziekte, zoals musicalster Freek Bartels. "We willen laten zien dat mensen hier voor allerlei kwalen makkelijk aan medicijnen komen. Voor alles is er iets en dat kunnen we makkelijk bij een apotheek of drogist halen."

Toen De Boer nog vóór de camera stond, fotografeerde ze al. Maar sinds twee jaar heeft ze zich er volledig op gestort. "Ik mis het achtuurjournaal helemaal niet. Ik was ook nooit echt een type om vóór de camera te zitten. Ik heb het wel gedaan, maar dat was omdat ik er toevallig inrolde en het mij uiteindelijk goed afging. Het werk was leuk, maar ik ben altijd meer een 'achter-de-camera-persoon' geweest."

Mama aubergine
Als nieuwslezeres kennen veel mensen haar vooral van de serieuze kant. Maar ze houdt zich ook bezig met luchtige onderwerpen en is niet vies van een lolletje. Zo verzorgde ze de foto's voor twee kookboeken van chef-kok Jacob-Jan Boerma en het derde boek is in de maak.

"Laatst maakte ik een foto van drie aubergines. Ik probeer ze dan zó te fotograferen, dat het een soort 'familie aubergine' wordt. Ik koop ze niet in de supermarkt, maar bij een biologische kweker, want dan hebben ze allemaal gekke vormpjes. En dan leg ik ze ook zó neer, dat ze bezieling krijgen. Dat is 'papa aubergine', 'mama aubergine', 'kindje aubergine'. Ga je dit allemaal opschrijven? Sacha is gek geworden, zullen ze wel denken."

Lily (33, rechts) uit Burma ontdekte dat ze hiv had toen na een miskraam een bloedtest werd gedaan. Ze heeft een man en een zoontje van 1,5. Beeld Sacha de Boer

Het staat in contrast met de foto's van de aidspatiënten. "Het lichtvoetige van een kookboek versus de heftigheid van aids. Het zijn twee uitersten en allebei erg interessant om te doen. Hierdoor is het in evenwicht. Alleen de lichtvoetigheid zou ook niet bij me passen."

Sinds haar afscheid van het journaal in 2013 heeft De Boer niet stilgezeten. Ze meent dat haar naamsbekendheid haar niet heeft geholpen. "Integendeel. Ik moet mezelf eerder twee keer zo hard bewijzen, omdat ik bekend ben als die nieuwslezeres. Dan is vaak de verwachting dat ik niet óók nog kan fotograferen, omdat ik zo lang het achtuurjournaal heb gedaan."

Donkerpaars
De Boer is sinds haar geboorte besmet met fotografie. Ze woonde naast een fotograaf die altijd camera's bij zich had. "Prachtig was dat. Ik was vooral gefascineerd door die zwarte doosjes met grote zilveren lenzen. Later toen ik ongeveer zes jaar oud was, vond ik op zolder een doos met papiertjes erin. Ze kleurden langzaam paars als je ze in het daglicht hield. Maar als je er een muntje of bloemetje op legde, werd dat eronder lichtpaars. Ik vond dat zó fascinerend. Ik maakte kennelijk als kind al fotogrammen, behalve dat ik ze niet kon fixeren. Uiteindelijk werden de fotopapiertjes helemaal donkerpaars en durfde ik niet aan mijn ouders te vertellen dat ik hun papiertjes had vernield met mijn grapje om ze aan het licht bloot te stellen."

"Later kreeg ik als kind de Agfa Clack (een camera uit jaren vijftig) van mijn oma in handen. Ik vond dat ding zó mooi, alleen al hoe hij eruit zag. Maar ook dat je er dingen mee kon vastleggen. Dan ging ik naar de speeltuin of naar Artis met mijn camera. Uiteindelijk nam ik Artis mee naar huis."

Dat vindt ze fascinerend aan fotografie: je kunt de tijd stilzetten, maar ook dingen meenemen die jij ergens hebt gezien en aan anderen wil overbrengen." Maar het is meer dan dat. "Bij portretten probeer ik de ziel vast te leggen. Ik hoop dat de kijker een bepaalde bezieling ziet in de ogen van de geportretteerde."

Op de vraag hoe de komende tien jaar er voor haar uitzien, antwoordt De Boer vastbesloten: "Nog meer van dit soort projecten. Mijn man Rick Nieman heeft zijn laatste week bij RTL nieuws. Ik heb hem besmet met het vrijheidsvirus en het trek- de-wijde-wereld-in-virus. Volgend jaar gaan we samen, in de aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen, naar Chicago om verhalen te maken. Hij schrijft dan en ik fotografeer."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden