InterviewDansvoorstelling

Ryan Djojokarso toont de bedreigde witte man: ‘Je zou deze voorstelling documentair kunnen noemen’

De witte man is een bedreigde menssoort, hij verliest steeds meer terrein. In zijn dansvoorstelling toont theatermaker Ryan Djojokarso hem in al zijn toxische mannelijkheid. Als corpsbal, fitnessjunk en half primaat die vrouwen naar zijn hol sleurt.

Sander Hiskemuller
Danser Olivier Wagstaff vertolkt de ‘bedreigde witte man’.  Beeld Bowie Verschuuren
Danser Olivier Wagstaff vertolkt de ‘bedreigde witte man’.Beeld Bowie Verschuuren

Daar staat-ie, de witte man, verheven op zijn platform. Zie zijn spieren eens! Hij sjort aan denkbeeldige kabels om zijn gebeeldhouwde torso nog meer te verfijnen. Kusje op eigen biceps: he is the man! Testosteron klotst tegen de plinten. Oerkreet: WRAAAAH!

Allerhande poses neemt deze ‘hij’, vertolkt door de jonge danser Olivier Wagstaff, aan. Van Atlas die de wereld op zijn schouders draagt, transformeert hij tot viriel Armani-model dat nonchalant maar zelfverzekerd een hand door zijn blonde kuif laat gaan. Ja, kijk nog maar eens goed naar deze bedreigde menssoort, zoals die wordt geschetst in de danstheatervoorstelling ‘WINTER/21/J’ van Ryan Djojokarso. Want er wordt behoorlijk aan de fundamenten van ‘de witte man’ gerammeld, constateert de dans- en theatermaker, zelf man van kleur en queer.

Natuurlijk heeft hij niks tegen de witte man an sich, zegt hij. Djojokarso framet in zijn voorstelling bewust de bedreigde witte man, de man die zich door maatschappelijke ontwikkelingen in zijn wiek geschoten voelt. “Witte mannen worden steeds meer met hun privileges geconfronteerd. Dingen die vroeger getuigden van masculiniteit kunnen nu echt niet meer door de beugel omdat ze racistisch, vrouwonvriendelijk en homofoob zijn. Maar wat nu? Daar heb ik ook geen direct antwoord op, dus ik dacht: laten we deze bedreigde man maar eerst even goed leren kennen.”

Fitnessjunk, businessman en corpsbal

Die bedreigde witte man komt in vele hoedanigheden, zo blijkt. Wagstaff vertolkt ze met verve. Van fitnessjunk die opzichtig op zijn lichaam geilt, tot snelle businessman die ons haarfijn uit de doeken doet hoe we zouden moeten leven (‘Succes is een keuze!’). Van corpsbal die een ‘chickie’ zijn nest in denkt te kunnen wenken, tot hooligan die het stadionlied Wij houden van Oranje grimmig laat overgaan in Ons Va-der-land. En deze kennen we van Tom Cruise als alfamangoeroe uit de film Magnolia: ‘Respecteer de pik, tem de kut!’

Allemaal vleesgeworden stereotyperingen die volgens Djojokarso hoe langer hoe meer in botte kracht toenemen. “De heftigste beelden en ruwste bewoordingen komen uit recente bronnen als het journaal en populaire YouTube-vlogs, maar ook uit de bevindingen van antropologisch onderzoek. In die zin zou je deze voorstelling documentair kunnen noemen.”

Theatermaker Ryan Djojokarso Beeld DJOJOKARSO | LIBI
Theatermaker Ryan DjojokarsoBeeld DJOJOKARSO | LIBI

Zo is een uitspraak van Thierry Baudet één-op-één in de voorstelling overgenomen. ‘Dit gaat jullie verstand te boven, maar ik zal het proberen uit te leggen.’ Djojokarso: “Baudet zégt dit gewoon, zonder enige gêne. De bedreigde witte man is hoog in zijn fort gaan zitten. De polarisatie die daarmee ontstaat is licht ontvlambaar. Terwijl we juist in een nieuwe maatschappelijke context open met elkaar moeten gaan praten.”

Half primaat die vrouwen naar zijn hol sleurt

Die bedreigde witte man geeft zijn bevoorrechte positie niet zomaar op. Dat heeft niet alleen met huidskleur te maken, zegt Djojokarso, maar ook met seksuele dominantie. Op toneel zien we Wagstaff zoeken naar wat het betekent om man te zijn. Half primaat die vrouwen naar zijn hol sleurt of knipogende gogodanser die wulps in zijn gatje laat kijken? “Wat ik wil laten zien is dat toxische mannelijkheid leidt tot seksisme. Dat deze man zich zó verheven voelt dat hij in het café zegt: ‘Hé poesje, ga lekker mee naar huis’. En daar dan ook mee wegkomt.”

Gooit Djojokarso niet juist olie op het vuur van de polarisatie? Dat de witte performer Olivier Wagstaff reacties krijgt als ‘wat ben je in hemelsnaam aan het doen, ben je onze soort aan het bashen?’ onderstreept de noodzaak van de voorstelling, vindt Djojokarso.

Hij kijkt daarbij ook naar zichzelf: “We leven in onze eigen bubbel, we begrijpen daardoor soms niet wat de wereld om ons heen doet. De oogkleppen moeten af. We moeten leren zien wat er echt aan de hand is. Dat is de enige manier om de tweedeling te verlichten.”

Ingebakken aannames maken het er niet gemakkelijker op. Dat blijkt wel uit het feit dat je als toeschouwer meteen gaat invullen wat de functie is van de vijf zangeressen van kleur die Wagstaff vergezellen. Hun prachtig gezongen gospels geven diepte aan zijn dans en spel. Zijn dit wraakgodinnen? Zingende ninja’s die hem van zijn sokkel stoten na zoveel eeuwen witte mannelijke onderdrukking?

Het lijkt er wel een beetje op, wanneer ze in een heftige scène keihard met hun vuisten op Wagstaffs piemelnaakte lichaam beuken. “Het mooie van die scène vind ik dat die multi-interpretabel is. De zangeressen kunnen oermoeders zijn die de man tot de orde roepen: chill down nou even, man! Maar ze kunnen net zo goed zijn geweten symboliseren, de visualisatie van het geweld dat hij buiten en vanbinnen ervaart. Achter elke grote uitspraak, heftig gedrag of wat voor façade dan ook, gaat natuurlijk een enorme kwetsbaarheid schuil. Daar moeten we ook begrip voor tonen.”

WINTER/21/J. Van Ryan Djojokarso/LIBI. Tot mei 2022 te zien in theaters in Nederland. Zie voor actuele speellijst: www.djojokarso.com

Lees ook:

Danser Remy Tilburg: Het is nooit te laat om iemand aan te moedigen, dat laat mijn leven wel zien

Hoe een introvert jongetje uit Suriname via koken zijn vrijheid vond en ten slotte danser werd.Remy Tilburg krijgt op 32-jarige leeftijd de Aanmoedigingsprijs van Dansersfonds’79. ‘De structuren kraken, dát is waar ik voor ga.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden