null Beeld Anita Huisman
Beeld Anita Huisman

TaalPeter-Arno Coppen

Rutte kan geen herinneringen faken die hij niet heeft, logisch klopt het

In de lezersrubriek van Trouw van 8 april schrijft een lezer over een uitspraak van demissionair premier Rutte, namelijk “Ik kan geen herinneringen faken die ik niet heb”. De lezer merkt op dat hier een dubbele ontkenning in zit, en suggereert om ze tegen elkaar weg te strepen. Dan zou je krijgen ‘Ik kan herinneringen faken die ik heb’. Dat zou dan hetzelfde moeten betekenen.

Leuk bedacht van deze lezer, maar zo werkt het natuurlijk niet. Uiteraard kun je logisch gezien een ontkenning van een ontkenning wegstrepen. Als je zegt ‘Het is niet zo dat het niet regent’, dan regent het wel (of althans enigszins, is dan de betekenis van de dubbele ontkenning). In het gewraakte voorbeeld zit de tweede ontkenning anders ingebed in de eerste.

Neutraal zinnetje

Zo’n neutraal zinnetje met regenen laat het mooi zien. Als je zegt ‘Ik herinner me geen dag dat het niet regende’, betekent dat heus niet dat ik mij wel een dag herinner dat het wel regende. Het betekent dat ik me geen droge dagen herinner. Over wat ik mij wel herinner, zeg ik dan niets.

Het zit hem in het woordje ‘geen’. Dat is een woord waarmee een zogeheten ‘existentiële uitspraak’ wordt gedaan. Als je zegt ‘Ik herinner me geen droge dag’, dan is de logische betekenis ‘Het is niet zo dat er een dag bestaat die droog was en die ik me herinner’.

In de zin van Rutte staat ‘geen’ bij ‘herinneringen’, maar de betekenis is niet ‘nul herinneringen’. Het gaat hier over het bestaan van een mogelijkheid. De zin betekent: ‘Het is niet mogelijk (of ik ben niet in staat) om net te doen alsof ik herinneringen heb die ik in werkelijkheid niet heb’. Daar zou je van kunnen opmerken dat die laatste bijzin dubbelop is, omdat ‘herinneringen faken’ al zou impliceren dat je die herinneringen niet hebt. Maar er is geen sprake van twee tegen elkaar wegvallende ontkenningen. Logisch klopt het.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden