Review

Russische weemoed in één grandioos shot

Het affiche van 'Russian Ark' is even grandioos als de film. Het Russische kunstpaleis 'De Hermitage' wordt omspoeld door een gigantische, metershoge golf. Het is een natuurkracht die zomaar alles kan verpletteren, maar niet 'De Hermitage' die als een ark door het water glijdt, drie eeuwen Russische geschiedenis met zich mee dragend.

Belinda van de Graaf

De Russische regisseur Aleksandr Sokoerov opent in zijn film de deuren van 'De Hermitage' in St.-Petersburg, en daarmee de geschiedenis van zijn land. De manier waarop hij dat doet, grenst aan het onvoorstelbare. In één lang, ononderbroken shot van anderhalf uur, dat dankzij vernuftig gebruik van de digitale videocamera een unicum in de filmgeschiedenis representeert, voert hij ons door drieëndertig aaneengesloten zalen van het kunstpaleis. Achter de camera staat de Duitse 'steadycam'-specialist Tilman Büttner, die eerder het ingenieuze camerawerk van Tom Tykwers 'Lola rennt' verzorgde, en die nu het wonder voor Sokoerov verricht. Met zijn camera volgt hij een negentiende-eeuwse Franse aristocraat, een geestverschijning die naar formaldehyde ruikt, en met wie wij anderhalf uur vol verwondering meedwalen, langs Europese meesters als Canova, El Greco, Van Dyck, Rubens en Rembrandt.

De regisseur is ook aanwezig, in 'voice-over'. Het is alsof zijn stem achter de camera vandaan komt, en alsof niet Büttner maar Sokoerov zelf door de lens kijkt.

De Franse markies en de Russische regisseur zijn continu in gesprek met elkaar. Ze hebben een beetje een pesterige verhouding. De Fransman verwondert zich over de Russische hang naar de Europese cultuur. De Rus legt uit dat de tsaren vooral russofielen waren, maar ook droomden van Italië. Hij oppert dat De Hermitage gebouwd is om die dromen te bevredigen. In dit oude winterpaleis van de tsaren herleven ook de tsaristische tijden. Tal van historische figuren, onder wie Peter de Grote en Catharina II, doemen in vol ornaat op. Alles is uiteindelijk gericht op de 'grande finale', het laatste tsaristische bal in het winterpaleis, dat door Sokoerov in volle glorie is geënsceneerd, met een compleet orkest onder leiding van Valery Gergiev, dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest.

Het is alsof Sokoerov met een zekere weemoed terugkijkt naar de tijd van voor de revolutie, de tijd waarin Rusland een duidelijke binding met 'Europa' had, Frankrijk en Italië voorop. Die binding is volgens Sokoerov verdwenen, en dat maakt het beeld op het affiche nog beklemmender. De Hermitage is als een ark, eenzaam ronddobberend op de woelige baren. Het laatste, prachtige beeld benadrukt het. Na het theater, dat Sokoerov in de zalen van het paleis, heeft gecreëerd, en na de vrolijke mazurka's die er zijn gedanst, is het tijd om de garderobe op te zoeken. De deuren slaan weer open en duizenden balgasten verdwijnen de vrieskou in. Het laatste beeld is dat van een onheilspellende, grauwe zee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden