Review

Ruimtewoordbeelden

Agrarisch natuurbeheer, Boerderette, Calamiteitenpolder. Fotograaf Theo Baart raakte zo gefascineerd door de taal van de ruimtelijke ordening, dat hij besloot ruimtelijke ontwikkelingen in een abc van foto's neer te leggen. In nota's, vaktijdschriften, kranten en op borden langs de weg kwam Baart verhullende woorden tegen (Compensatiegroen), nieuwe woorden die bestaande ontwikkelingen oppoetsen (het geluidsscherm wordt Visuele afscherming snelweg), en woorden die ongewenste ontwikkelingen tot beleid maken (de lintbebouwing wordt Corridor). En hij fotografeerde woorden die laten zien hoe Nederland verandert: complete wijken moeten worden gesloopt (Spookwijk), vermaakcentra nemen bezit van de rand van de stad (Leisure park), en het luchtruim raakt overvol (Slotcoordinatie).

TEKST: GONNY TEN HAAFT

erfafscheiding

Erfafscheiding - De schutting op deze foto, gemaakt in de Vinex-wijk Leidsche Rijn bij Utrecht, is 'vergunningplichtig'. In de kleurrijke brochure Erfafscheidingen laat de gemeente er geen misverstand over bestaan: grenst de voor-, zij- of achtertuin aan de openbare weg, dan dient de bewoner voor elke schutting die hoger is dan een meter, een vergunning aan te vragen. Naarmate Nederland voller wordt en de huizen, vooral in de Vinex-wijken, dichter op elkaar staan, neemt de behoefte aan privacy toe. Het resultaat is een grote variatie in schuttingen, hagen, hekken en pergola's, die in kringen van welstandscommissies, stedenbouwkundigen en ontwerpers ergernis en afschuw oproepen. Waar bewoners hun vrijheid opeisen, vechten ambtenaren en stedenbouwkundigen voor het behoud van rooi- en zichtlijnen.

In Leidsche Rijn inspecteert een ambtenaar wekelijks of bewoners illegaal een schutting, carport of erker hebben geplaatst. Bewoners kunnen de regels in een brochure lezen, of er tijdens het schuttingenspreekuur naar vragen.

factory outlet

Factory Outlet - In Roermond komt er een, in Lelystad komt er een en andere gemeenten staan te trappelen. Toch verwacht minister Pronk (ruimtelijke ordening) niet dat er meer dan vijf factory outlet centers (ofwel fot) zullen komen. Want, zegt Pronk, de ruimte in Nederland is beperkt en de openbaar-vervoerverbindingen zijn slecht, zodat niet alle klanten naar de outlet kunnen komen. In fabriekswinkels - de gangbare Nederlandse verta ling - verkopen fabrikanten verouderde en overtollige merkartikelen rechtstreeks aan de klant. De populariteit van de winkels verklaart de tegenstand waarop ze stuiten. Middenstandsverenigingen vrezen omzetverlies, omwonenden zijn bang voor verkeers- en lawaai overlast en ruim te lijke ordenaars (onder wie Pronk) zijn bang dat de enorme complexen land- en stadsgezicht verstoren. De initiatiefnemers in Lelystad beloven daarom een mooi merkendorp: Batavia Stad, een factorij a la VOC. Het dorp in Roermond (12500 vierkante meter) verrijst op het terrein van deze Ernst Casimir Kazerne (foto). Tachtig winkels komen er.

borg

Borg - Nieuwbouwkastelen, -burchten, -buitenplaatsen en -boerderijen. Critici verafschuwen deze 'historiserende' architectuur, maar kopers staan in de rij. Veel architecten noemen dit romantisch bouwen nep, niet-vernieuwend, cosmetisch en karikaturaal. Wie haalt het in zijn hoofd om in een jonge stad als Almere - nog geen 25 jaar oud - een replica van een laat-achttiende eeuws Belgisch kasteel neer te zetten? Of bouwt een nieuw landgoed te Den Bosch, waarop een slot en negen kastelen verrijzen? Andere voorbeelden zijn deze borg te Leek, buitenplaats 'It Swannenwald' te Heerenveen (gemodelleerd naar de buitenplaats 'Marly' van Lodewijk XIV) en de wijk Brandevoort te Helmond, waarvan de kern wordt gevormd door een veste uit de 21ste middeleeuw. Bekende architecten, zoals Sjoerd Soeters en Rob Krier, pareren de critici met gemak. Z¡j zorgen immers voor de variatie die de monotonie van de Vinex-wijken doorbreekt en komen tegemoet aan wensen die bij de woonconsument leven: veel groen, veel grachtjes en veel versieringen.

calamiteitenpolder

Calamiteitenpolder - De huizen staan er al jaren, de tuinen zijn mooi ingericht en de bomen in de straten doen het goed. Het is een vreemde gedachte dat de woonwijk in de Bommelerwaard (foto) ooit overstroomd zal worden.

In maart overviel staatssecretaris De Vries (verkeer en waterstaat) de inwoners en bestuurders van vier gebieden met haar plan deze als calamiteitenpolder aan te wijzen. In situaties van extreme wateroverlast, redeneert De Vries, moeten we het lef hebben gebieden bewust te laten onderlopen. Een gecontroleerde overstroming is immers goedkoper dan een ongecontroleerde, voegde De Vries er fijntjes aan toe.

De inwoners en bestuurders van de gebieden (Bommelerwaard, Tielerwaard/Vijfheerenland, Land van Heusden en Altena en Beekse Overlaat) reageerden furieus. Waarop De Vries haar best deed de boel te sussen: alleen in ,,heel extreme situaties'', in omstandigheden ,,die niemand hier tot nu toe heeft meegemaakt'', zal het nodig zijn deze gebieden onder water te zetten.

corridor

Corridor - Atze Verkennis van het Nederlands Economisch Instituut bedacht zeven jaar geleden het begrip corridor. In opdracht van de Rijks Planologische Dienst, het planbureau van minister Pronk van ruimtelijke ordening (Vrom), onderzocht Verkennis de mogelijkheden van een 'ruimtelijke economische hoofdstructuur' in Nederland. Verkennis keek op de kaart en zag ,,een soort stroken'' die naar zijn mening aantrekkelijke vestigingsplaatsen zouden vormen voor bedrijven. In aanvulling op de ontwikkeling van stedelijke knooppunten, tot dan toe prioriteit voor Vrom, moesten de stroken buiten de steden beter worden benut, adviseerde het Nederlands Economisch Instituut.

Het begrip corridor werd al snel door de diverse partijen op geheel eigen wijze ingevuld. Het ministerie van economische zaken definieerde de corridors als economische ontwikkelingsassen, Verkeer en waterstaat als transportassen.

Pronk werd zo bang voor (spoor)wegen geflankeerd door bedrijven, kantoren en huizen, dat hij het woord corridor verbood. Het deert de werkelijkheid niet: de door Pronk zo verfoeide lintbebouwing groeit in Nederland, zoals hier bij Tilburg.

ecologische verbindingszone

Ecologische verbindingszones kennen we sinds het Natuurbeleidsplan uit 1990. Het ministerie van landbouw en visserij lanceerde toen het pretentieuze plan voor een Ecologische Hoofdstructuur (EHS), een netwerk van natuurgebieden die door ecologische verbindingszones met elkaar zijn verbonden. In 2018, luidde toen het plan, zou deze EHS gerealiseerd zijn: 700 000 hectaren natuurgebied zouden er liggen, verbonden door slootjes, beken, taluds en groenstroken. Tien jaar later blijkt het moeilijker dan gedacht de gronden voor deze EHS te verwerven. Grondeigenaren willen de grond niet afstaan, de grondprijzen zijn sterk gestegen en natuurbelangen moeten het afleggen tegen economische belangen en huizenbouw. Met de kleinere ecologische verbindingszones gaat het makkelijker. Gemeenten en ook projectontwikkelaars werken vaak mee aan de aanleg van groenstroken, sloten en waterpartijen. De aantrekkelijkheid van nieuwe wijken, zoals deze in Purmerend (foto), neemt hiermee immers toe. Makelaars pochen in hun verkoopbrochures maar al te graag op de ecolinten waarlangs salamanders, padden, bosmuizen en egels zich 'vlak voor de deur' verplaatsen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden