Interview Ruben Terlou

Ruben Terlou over zijn nieuwe tv-serie: Chinezen hebben dezelfde dromen als jij en ik

Beeld uit ‘Chinese dromen', de nieuwe tv-serie van Ruben Terlou (links). Beeld VPRO

Voor zijn nieuwe tv-serie trekt Ruben Terlou weer door China. ‘Juist doordat China voor ons vreemd is, kan ik de essentie van de mens blootleggen.’

Tranen bungelen aan zijn kin. Hij haat z’n vader heus niet, snikt de veertienjarige Xianliang Ji in een slaapzaal, ook al heeft hij hem naar dit heropvoedinginternaat gestuurd. Vader verwacht dat zijn enige zoon naar de universiteit gaat en een goede baan vindt. Maar ­Xianliang wil als kruidendokter nieuwe remedies ontdekken. Niemand weet van zijn droom. Vader noch de zeven zussen vragen ooit naar de wensen van het tengere jochie.

De titel van het tv-programma ‘Chinese dromen’ spreekt voor zich. In de reisreeks, vanaf morgenavond te zien op NPO 2, trekt Ruben Terlou door China om Chinezen te vragen hoe zij de toekomst zien. De documentaire­maker en fotograaf wil weten hoe de rappe ontwikkelingen in het land het bestaan van de gewone Chinees beïnvloeden. Zo onderzoekt hij de generatiekloof tussen ouders en kinderen, de wortels van het hoge echtscheidingspercentage en zakt hij af naar het afgelegen Liangshan-gebergte om te zien hoe etnische minderheden leven.

“‘De Chinese droom’ is de politieke slogan van president Xi Jinping”, legt Terlou (34) uit in een café in zijn woonplaats Utrecht. “Wie door China reist, ziet overal posters met die leus hangen. De achterliggende gedachte is dat iedere inwoner offers moet brengen om China te verheffen tot het machtigste land ter wereld. Maar ik vroeg me af hoe mannen, vrouwen en kinderen hun land beleven: waarvan droomt de Chinees eigenlijk zelf?”

Beeld Patrick Post

Het VPRO-vierluik is een vervolg op ‘Langs de oevers van de Yangtze’, waarmee de indertijd bleue tv-maker drie jaar geleden op de nominatielijst van de Zilveren Nipkowschijf belandde, en op ‘Door het hart van China’ uit 2018. De geografische lijn is dit keer losgelaten. Terlou reist kriskras door China, laat zich leiden door verhalen die hem boeien.

“De essentie van de drie programma’s is hetzelfde: ik probeer menselijke portretten van Chinezen te maken. Maar het ‘Kuifje in China’-gehalte ligt lager zonder zo’n vaste route. Vaker kon ik dit keer lang op een plek blijven. Op dat internaat bijvoorbeeld heb ik vier dagen rondgelopen. Daardoor kon er een band ontstaan met de kinderen. Op de dag van vertrek keek ik rond op de binnenplaats en besefte ik dat sommige jongeren mij verhalen hadden toevertrouwd die zij onderling waarschijnlijk niet delen. Heel bijzonder.”

Wat hoopt u dat de kijker ziet?

“Ik zou graag willen dat mensen de tv na afloop uitzetten en nadenken over de serie. Het zou mooi zijn als ‘Chinese dromen’ hen raakt. Want met al dat nieuws over de Chinese handelsoorlog groeit het onbegrip jegens de grootmacht. ‘Wat een afschuwelijk land, dat China’, klinkt er. Ik wil het wantrouwen wegnemen, hoop een gebalanceerd en menselijk beeld van China te schetsen.

“Eigenlijk gaat het programma niet per se over China, maar over mensen, Chinezen met dezelfde dromen en nachtmerries als jij en ik. De liefde en het gezin, de thema’s van twee van de vier afleveringen, zijn universeel, ‘Chinese dromen’ gaat over samenleven in de breedste zin van het woord. De serie had wat dat betreft ook in een ander land gemaakt kunnen worden.”

Toch kiest u telkens weer voor China. Waarom?

“Het is het ideale laboratorium om verhalen te vertellen. Had ik dezelfde serie in België gemaakt, of zelfs in India, dan zouden mijn gesprekken het publiek minder aangrijpen. Die landen staan dichter bij ons. Juist doordat China voor ons vreemd is, kan ik de essentie van de mens blootleggen. Snap je? China is linguïstisch en cultureel zó anders dan Nederland, dat het dient als een spiegel.

“Daarnaast voel ik liefde voor de Chinezen, China is mijn tweede thuisland. Op mijn negentiende kwam ik er voor het eerst. Ik droomde ervan me als fotograaf in het land te vestigen. Toen al was ik op zoek naar kleine, menselijke verhalen. Maar ik werd totaal overweldigd door China en je moet begrijpen wat je ziet voordat je er goed over kan vertellen.

“Na twee jaar ben ik teruggekeerd naar Nederland, een illusie armer. Maar zonder die ervaring had ik hier nu niet gezeten. Zo spreek ik door die periode Chinees, een van mijn troeven als programmamaker.

“Alles bij elkaar heb ik inmiddels zo’n vier à vijf jaar in China doorgebracht, gok ik. Het meest waardeer ik de eerlijkheid van de mensen. Chinezen zijn heel open over hun emoties en kunnen goed reflecteren. Ook is en blijft het land fascinerend omdat het massaal en constant in beweging is. In China voel ik ultieme vrijheid. Al heeft het ook kanten die ik niet liefheb.”

Beeld VPRO

Zoals?

“Ik ben geschrokken van de groeiende repressie in China. Zo bezoek ik in aflevering één ouders die door de eenkindpolitiek één kind kregen en dat zijn verloren. Zij komen op feestdagen bijeen om elkaar te steunen. Ik was bij zo’n ­reünie. Op Moederdag maakten we ­samen dumplings en aten we in een huiskamer. Maar toen viel plotseling de politie binnen. Rennend door moestuin­tjes zijn de filmploeg en ik gevlucht.

“Maandenlang heb ik daarvan wakker gelegen. Het doet me pijn te weten dat die lieve vrouwen en mannen hun verdriet niet met elkaar mogen delen. Verenigde groepen worden door de communistische partij gezien als mogelijke dreiging. De angst heerst dat die ouders, die zich miskend voelen door de autoriteiten, sociale instabiliteit kunnen geven.

“Voor hen was de actie niets nieuws. Zij worden continu gevolgd, ze waren zich bewust van de risico’s en hadden weloverwogen besloten hun verhaal met me te delen. Maar ik vond het een superheftige ervaring. Toch vertel ik er in de serie niet over. Het leidt af van het verdriet van de ouders, vind ik, ‘Chinese dromen’ gaat niet over mij. Ik zoek niet naar sensatie.”

Beeld VPRO

Wat zijn uw foefjes als interviewer?

“Tja. Vragen bereid ik niet voor, ik laat me leiden door het gesprek. Volgens mij is interviewen de kunst van het luisteren. Dat je aandachtig bij iemand bent, zonder te oordelen. Ik keur niets af, waardoor vreemden mij vaak van ­alles toevertrouwen. Dat was al zo op de basisschool.

“Ergens vertoont dit werk gelijkenissen met het beroep van arts, waartoe ik ben opgeleid. Ik heb mijn promotieonderzoek naar leukemie weliswaar gestaakt om tv te maken, maar eigenlijk doe ik nog steeds hetzelfde: zonder enige verwachting observeer ik en duid ik rustig wat ik zie. Ik vind dat het ­fijnste wat er is. In de buggy keek ik al gebiologeerd naar vogels om te ontdekken wat hen bijzonder maakte. Van ­observeren leer je zó veel. En je gaat steeds meer zien ook. Ik kan nog een heleboel series over China maken.”

De VPRO-reisserie ‘Chinese dromen’ is vanaf zondag 17 november wekelijks om 20.25 uur te zien op NPO 2.

Lees ook:

Ruben Terlou: ‘de werkelijkheid is niet eenvoudig’

Arts of fotograaf? Ruben Terlou (30) twijfelt niet meer na zijn succesvolle VPRO-serie over China. Verhalen vertellen, dat is wat hij wil. In beeld en woord.

Stef Biemans laat de camera dichterbij dan ooit, dat kan hem nog veel brengen

Iets in de gezichten krijgt extra glans wanneer mensen een handgeschreven brief beantwoorden. Dat heeft Stef Biemans goed gezien. In zijn nieuwe (reis-)serie ‘Brieven aan Andalusië’ (VPRO) schrijft hij mensen aan in die Zuid-Spaanse streek, omdat hij zijn nieuwe toevluchtsoord beter wil leren kennen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden