Politieke correctheid

RTL zit in een spagaat: is er nog wel ruimte voor satire bij de commerciëlen?

Cabaretier Martijn Koning kreeg flinke kritiek op zijn roast van Thierry Baudet in ‘Jinek’ (RTL). Beeld ANP Kippa
Cabaretier Martijn Koning kreeg flinke kritiek op zijn roast van Thierry Baudet in ‘Jinek’ (RTL).Beeld ANP Kippa

Al twee keer moest RTL ingrijpen na ophef over satire in talkshowuitzendingen. Is het voor commerciële omroepen moeilijker om grappen te maken over gevoelige onderwerpen dan voor de onafhankelijke NPO?

Het satirische Lucky-TV-filmpje waarin rapper Bilal Wahib ‘Laat me je kleine pie-pie-piepelientje zien’ zingt, werd vorige week na een storm van kritiek op sociale media door RTL van de site gehaald. ‘Ongepast’ en ‘respectloos’ richting het 12-jarige slachtoffer, luidde het commentaar.

Het Lucky-TV voorval bij het programma Beau volgde slechts enkele weken nadat Eva Jinek haar excuses moest maken voor cabaretier Martijn Koning, die in haar programma gehakt maakte van politicus Thierry Baudet. Het roept de vraag op of er nog ruimte is voor satirische programma’s bij de commerciële omroepen in deze tijd van activisme, Black Lives Matter en woke-wijsheid.

Het is een interessante spagaat waar de commerciële omroepen in zitten, zegt satire-expert en UvA-wetenschapper Mark Boukes. “Die zenders zijn voor hun inkomsten afhankelijk van adverteerders.”

Massaal afhakende adverteerders

Een goed voorbeeld was de kwestie met het programma Veronica Inside, waar Johan Derksen lelijke dingen zei over rapper Akwasi en zich de woede van de Black Lives Matter-beweging op de hals haalde. Adverteerders liepen massaal weg bij het programma en dat is best vervelend voor een commerciële zender.

Het is een soort wurggreep waarin de verschillende partijen elkaar houden, zegt Boukes. “Een specifieke groep kijkers oefent druk uit op adverteerders om zich terug te trekken, de adverteerders oefenen weer druk uit op de zender en de zender heeft zowel de kijkers als de adverteerders nodig.”

Het is niet gezegd dat die omhelzing automatisch leidt tot zelfcensuur, denkt Boukes. “De omroepen hebben namelijk ook veel aan de ophef die zo’n voorval veroorzaakt. Dat zorgt voor spannende televisie en dat trekt weer meer kijkers. Negatieve publiciteit is ook publiciteit.”

Het moet genuanceerder en empathischer

En als een programma veel kijkers heeft, komen de adverteerders ook vanzelf weer terug. Dat gebeurde ook bij Veronica Inside. De rel van vorig jaar lijkt geheel vergeten en ook de ruziënde presentatoren zitten gewoon weer met elkaar aan tafel.

Het klopt wel dat minderheidsgroeperingen de laatste jaren dankzij sociale media mondiger zijn geworden, zegt Boukes. Maar ook in de huidige ‘cancelcultuur’ is het nog steeds mogelijk om te zeggen wat je wil. Als voorbeeld noemt Boukes de voorstelling Situatie gewijzigd van cabaretier Theo Maassen. Die show kan volgens een artikel in Trouw op verschillende manieren worden geïnterpreteerd, maar het is ook een aaneenschakeling van racistische en seksistische grappen die worden gemaakt door een witte man.

“Het is best mogelijk om satire te maken over gevoelige onderwerpen, alleen moet je tegenwoordig iets meer rekening houden met de minderheidsgroeperingen in de samenleving en niet meer uitsluitend tegen je eigen publiek praten. Het moet iets genuanceerder en empathischer.”

RTL liet weten liever geen commentaar te geven op de kwestie.

Lees ook:

Theo Maassen bekommert zich uiteindelijk vooral om zijn eigen belangen

Door de oprukkende politieke correctheid mag je tegenwoordig niks meer zeggen. Het is een vaak gehoorde hartenkreet. Maar wie de nieuwste voorstelling van Theo Maassen bezoekt, ziet dat het tegendeel waar is.

Moeten witte grappenmakers een stapje terug doen of is fatsoen voor buiten het theater?

Hoe leuk is het als witte mannen publiekelijk feministen en antiracisten op de korrel nemen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden