Review

Rouwrituelen in Suriname Stuwdam voor Alcoa, graf voor Bosnegers

Ben Scholtens, Gloria Wekker, Laddy van Putten en Stanley Dieko: Gaama Duumi - Buta Gaama, overlijden en opvolging van Aboikoni, grootopperhoofd van de Sara- Maka-Bosnegers. Cultuurstudies MINOV, Paramaribo; f 85.

Het boek beschrijft uitvoerig de rouwrituelen bij de dood van de honderdjarige Aboikoni, Gaaman, grootopperhoofd van de Saramakaners. Zij vormen een van de grootste Bosneger-gemeenschappen, allen afstammelingen van slaven die de plantages waren ontvlucht. Uiterst gedetailleerd worden de uiteenlopende verrichtingen rondom dit sterven beschreven, waarbij verhalen, muziek en dans niet onvermeld blijven. Waar nodig geven de auteurs uitleg en maken ze vergelijkingen met vroegere, in de herinnering bewaard gebleven rouwplechtigheden. De Amerikaanse antropoloog Richard Price, die een diepgaande studie van de Saramakaners heeft gemaakt, kon dan ook na lezing van het boek schrijven: het is alsof ik er zelf bij ben geweest.

Om tot een goede weergave van het gebeuren te komen moesten vele moeilijkheden worden overwonnen. De oorlog tussen het nationale leger en het jungle-commando van Ronnie Brunswijk maakte de reis naar de residentie van de Gaaman tot een hachelijke onderneming. Eenmaal daar aangekomen stuitten de schrijvers op het van oudsher stammende wantrouwen van de Bosnegers tegenover de baaka, blanken en buitenstaanders ongeacht hun kleur. Achteraf was men toch verheugd dat alles haarscherp werd opgetekend, omdat al veel van de traditionele gebruiken aan het verwateren is.

Om niet met de deur in huis te vallen geeft het eerste hoofdstuk beknopt maar duidelijk uitleg over de geschiedenis van de Saramakaners en hun geloofsbeleven. De nadruk valt op de plaats die de voorouders daarbij ook in het dagelijks leven innemen. Aangestipt worden de verschillen in benadering van de rituelen tussen de Bosnegers die hun oude geloof belijden, en de christenen onder hen. Aan de opvolging van de Aboikoni is een apart hoofdstuk gewijd.

Terecht bevat het boek ook een karakterschets van hem. Hij moet een open, charismatische figuur zijn geweest, die veel gereisd heeft en in zijn lange leven veel vrouwen heeft gehad. Tijdens zijn bestuur sloot de Surinaamse regering de Brokopondo-overeenkomst met de Alcoa, die ten doel had het leveren van goedkope energie voor de verwerking van bauxiet tot aluinaarde en aluminium.

“Als resultaat van deze voor de overheid en met name van de Alcoa uitermate voordelige vooreenkomst - constateren de schrijvers - zou vrijwel de helft van het woongebied van de Saranaka onder een stuwmeer verdwijnen. Het nationaal belang woog zwaarder dan het belang van de Bosnegers.”

Transmigratie was het gevolg en dat heeft geleid tot een tweedeling van de gemeenschap, ten noorden en ten zuiden van het stuwmeer. Met klaarblijkelijke instemming citeren de schrijvers een journalist: “Toen het werk klaar was, bleek dat de Bosnegers voor Alcoa een stuwdam en voor zichzelf een grafkelder hadden gebouwd”.

Het in Suriname uitgegeven boek ziet er prachtig uit. Het bevat talrijke foto's, waarvan sommige in kleur, kaarten en tabellen en een uitgebreide bibliografie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden