Boekrecensie Rouwmemoir

Rouwmemoir: Niet alles komt goed. En dat is niet erg

Journalist Jayson Greene schrijft over rouw en opstanding na de plotse dood van zijn tweejarige dochter.

Jayson Greene en zijn vrouw Stacy zijn er niet bij als hun tweejarige dochter een baksteen, zeven verdiepingen hoger losgeraakt, op haar hoofd krijgt. Er zit een eindeloze autorit tussen hen en het ziekenhuis waar hun kindje aan de beademing ligt. Voor Greene het weet heeft hij al tegen twee mensen, waaronder de beambte van de tolpoort waarvan ze hun pasje vergeten zijn, het onvoorstelbare uitgebruld: zijn dochter heeft een ongeluk gehad. Gezien hoe hun gezichten veranderen, verzachten. ‘Ik leer nu al wat er gebeurt als je dit tegen mensen zegt.’

‘Daarboven zagen wij de sterren weer’ is niet alleen Greenes verslag van rouw en (gedeeltelijke) opstanding, maar ook dat van een leerproces. Een ‘heropvoeding’, noemt hij het ergens. Opnieuw leren leven, op een nieuwe planeet. Waar je dochter niet meer leeft. De hel kortom – de titel van het boek komt uit de gelijknamige afdeling van Dantes ‘De goddelijke komedie’. Of Greene wil of niet, dit is voortaan zijn wereld.

Stoelendans tussen ziekenhuizen

Vorig jaar ben ik zelf mijn partner verloren. Eerder lag hij al een tijdje in coma op de IC, een tijd die ik achteraf gezien heb ervaren als ‘oefenen’ voor het echte werk. Het overeind blijven in een totaal chaotische omgeving, het omgaan met het verdriet van andere mensen, met de verwachtingen ‘dat alles goed komt’. De verbijstering als je durft te suggereren dat dat misschien niet zo is.

Greene weet, of leert, al vrij snel dat het niet goed komt. Wanneer hij de eerste keer de IC op wordt geleid, begrijpt hij onmiddellijk dat hij zijn dode kind gaat begroeten. Al leeft Greta strikt genomen nog; een groot deel van haar schedel is verwijderd en ze hangt aan allemaal apparaten om te voorkomen dat ze ter plekke overlijdt. Maar dat is het dan ook. Van een levendige peuter is Greta veranderd in een potentiële reddingsboei voor andere, onbekende mensen. “Hart, lever, nieren, allemaal onaangetast, in uitstekende conditie.”

Wat volgt, is een soort stoelendans tussen ziekenhuizen, tests en protocollen. ‘Zo’n typische New Yorkse situatie waar iedereen zit te wachten tot een zinloze onduidelijkheid is opgehelderd,’ aldus Greene. Terwijl het medisch personeel denkt er goed aan te doen het proces niet onnodig te verhaasten, willen de jonge ouders na enige tijd niets liever dan dat het afgelopen is, nú, dat hun dochter mag sterven.

Jayson Greene met zijn dochter Greta

Banaliteiten in extreme situatie

Toen ik mijn partner vond, duurde het nog ruim vijf uur voordat hij naar het rouwcentrum mocht. De (overigens geweldige) ambulancemedewerkers hadden hem naar de woonkamer verplaatst, onderweg liep hij tegen hetzelfde bureau waar ik me ook altijd aan stootte een wondje op zijn voorhoofd op. Omdat er nu sprake was van bloed moest de politie bij ons blijven tot de schouwarts was geweest, moest hij op de woonkamervloer blijven liggen. Vijf uur. De politiemannen hoefden geen koffie.

Dit verhaal vertel ik graag. Ik vind het troostend in zijn absurdisme. Niet iedereen begrijpt dat. Jayson Greene wel, vermoed ik. Wat ‘Daarboven zagen wij de sterren weer’ zo bijzonder maakt, is de manier waarop hij het alledaagse laat bestaan in een zo extreme context. Hij benoemt de dingen waarvan je hoort te doen alsof ze er niet zijn, immers, ze zijn te banaal tegenover het grote verdriet wat er gaande is. Dat zijn vrouw, diep in shock, een aangeboden sandwich sceptisch keurt. Er zit toch geen mayo op?

Dat een beagle zijn pootje optilt tegen het herinneringsboompje dat de familie net heeft geplant.

Dat rouw soms wel een wedstrijd lijkt, en dat ook zelfbenoemde ‘specialisten’ de plank nogal eens misslaan. Zoals de gespreksleidster van hun rouwzelfhulpgroep, die pinnig meldt als rouwende ouder heel wat langer mee te lopen dan Greene. In alle zwaarte, te midden van alle dood, klinkt voortdurend lichtheid door, en leven. Daardoor kun je doorlezen. In hun zoektocht naar troost proberen Jayson en Stacy van alles aan therapieën. Het meest worden ze geloof ik nog geholpen door hun eigen houding: accepteren wat ze op dat moment voelen, ook al is het vreselijk. “Rouw op zijn allerergst heeft ook een verschrikkelijke schoonheid, een verblindende flits van elke emotie.” Gaandeweg raken ze uit survival mode. Ze krijgen zelfs een tweede kindje. Het verdriet blijft. Niet alles komt goed. En dat is niet erg.

Popjournalist Jayson Greene (1981) schreef voor het online muziektijdschrift Pitchfork. Het memoir ‘Daarboven zagen wij de sterren weer’ is zijn eerste boek. In een interview met The Guardian vertelde Greene dat hij al een paar dagen na de dood van Greta begon met het maken van notities om zich te weer te stellen tegen de vele heftige emoties, oncontroleerbare huilbuien, gifige woede, het gevoel dat het leven niet meer de moeite waard was. Hij begint ook te lezen. Boeken als Paul Kalanithi’s ‘When Breath Becomes Air’ en ‘Het jaar van het magische denken’ van Joan Didion. Juist het inzicht en troost die hij in deze boeken vond deden Greene besluiten om ook zijn eigen ervaringen in boekvorm te publiceren.

Ook de Nederlandse literatuur kent geliefde en geprezen rouwmemoirs als ‘Schaduwkind’ van P.F. Thomése, ‘Contrapunt’ van Anna Enquist en ‘Tonio’ van AFTH van der Heijden. Vrouwkje Tuinman publiceerde in 2013 ‘De rouwclub’, een autobiografische roman gebaseerd op haar ervaringen na het verlies van een goede vriend. Deze week verscheen haar dichtbundel ‘Lijfrente’ met gedichten geschreven in het jaar na de dood van haar partner F. Starik.

Oordeel: In alle zwaarte, te midden van alle dood, klinkt altijd lichtheid door

Jayson Greene
Daarboven zagen wij de sterren weer
Vert. Annemie de Vries Spectrum; 256 blz. € 22,95 

Lees ook:

Ze is weduwe en woedend: Lisa Appignanesi schrijft over de rauwste rouw

De Britse auteur Lisa Appignanesi verloor haar man, en schreef een boek over rouw, vooral over een onderbelicht aspect daarvan: woede. Die emotie ziet zij ook terug in de brexit.

Meegluren met rouw.

Rouwkunst | Na het succes van bestseller ‘Tonio’ is er nu een film. Het publiek is wederom welkom bij de waargebeurde rouw van twee ouders die onverwacht hun zoon verliezen. Waarom?

Huil, krabbel op en publiceer.

 Hoe overleef ik mijn moeder? Mijn man? Of mijn verslaving? Het genre van de misery memoir, is ongekend populair. Hoe komt dat toch? Waarom lezen we zo graag over andermans leed? En zijn er ook intelligente boeken in deze categorie? Ja: Joan Didion legde vast hoe ze het jaar na de dood van haar man doorkwam. Een vlijmscherpe zelfanalyse.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden