null Beeld
Beeld

Tv-columnRenate van der Bas

Roofkunst moet terug, maar niet te snel: ‘Je moet het netjes doen’

Vrijdags worden we verwend met twee series waarvan ik absoluut alle afleveringen ga zien. De een gaat over roofkunst, de ander over Christine Keeler en de ­Profumo-affaire. Zeer verschillend, maar voor beide series geldt: het zijn kinderen van ­deze tijd.

Roofkunst is een verhelderende reeks van BNNVara waarin een gepassioneerde Erik Dijkstra laat zien hoe er wordt geredeneerd en gesteggeld over het teruggeven van westerse museumschatten aan de landen van herkomst, vaak voormalige koloniën. Zoals het kleine kanon van Kandy uit Sri Lanka, dat in het Rijksmuseum staat. Of het ebbenhouten masker van Luba uit Belgisch Congo, dat in het Africa Museum in Tervuren hangt, bij Brussel.

Echt ingewikkeld lijkt de vraag niet, waar deze pronkstukken thuishoren. Althans, de gemiddelde Nederlander zal het onrecht vinden dat de door de Spanjaarden geconfisqueerde De Tuin der Lusten van Jeroen Bosch nu nóg in het Madrileense Prado hangt. Zo geldt dan toch ook dat dit kanon en dit masker terug moeten naar het land van herkomst?

Woordenjungle

Zo’n kort-door-de-bochtredenatie snijdt ongetwijfeld door de ziel van menig museumconservator. Of jurist. Of politicus. Dijkstra komt in ieder geval terecht in een woordenjungle, waarin ‘meenemen’ en ‘verwerven’ iets heel anders lijken dan ‘stelen’. Zeker conservator Julien Volper van Tervuren wringt zich in alle bochten. Hij beheert honderdduizend Congolese objecten, waarvan de meeste in de opslag liggen. “Dat lijkt veel, maar het museum bestaat ook al honderd jaar”, zo relativeert hij het aantal.

Dijkstra reisde met Martine Gosselink van het Rijksmuseum naar Sri Lanka om de herkomst van het sierlijke kanon van Kandy te verifiëren. Althans: eigenlijk deed ze vooral onderzoek naar hoe je zo’n herkomst­onderzoek opzet. “Je moet het netjes doen. Stel zo’n kanon gaat terug en we ontdekken na vijf jaar dat het geen diefstal was, maar een geschenk aan Nederland?”

Ook bij haar proefde je hoe moeilijk het is om afstand te doen van mooie ­spullen.

‘Niet zeuren’ is daarentegen de houding van historicus Lodewijk Wagenaar (UvA). “Ik denk niet dat een van de miljoenen bezoekers van het Rijksmuseum de lege plek zal bewenen als dit kanon teruggaat naar Colombo.”

Zelfs directeur Gryseels van Tervuren vertelde aan Dijkstra dat hij vindt dat ‘zijn’ masker retour moet. Misschien dacht hij daarbij: het zal mijn tijd wel duren. Resti­tutie is aan de politiek, een besluit is nog niet in zicht.

Iedere stem wordt gehoord

Maar het mooie van deze tijd: Verweg­gistan is Verweggistan niet meer. Vanuit de diepste binnenlanden van Congo-Kinshasa kon dorpshoofd Kasongo Muida per telefoon Dijkstra en de wereld laten weten waar het masker hoort. Iedere stem wordt gehoord.

Verdorie, weinig ruimte nog voor mijn andere actuele liefde, The trial of Christine Keeler (NTR). Het eigentijdse aan deze serie is dat zij het perspectief kiest van de piepjonge vrouwen die betrokken waren bij het seksschandaal dat de Britse politiek rond 1963 bezighield. In interviews vertellen de makers van de BBC-serie hoe behulpzaam #MeToo was, om het beeld eens te kantelen. Waar Keeler decennialang als sluwe en slechte sloerie werd gezien, zie je nu hoe kwetsbaar en arm de 20-jarige in feite was.

Mooie acteurs, mooie reconstructie, ­helemaal 2021.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden