Recensie Boek

Rondleiding door het rariteitenkabinet van Michael Jacksons ziel

Michael Jackson in München, 1999. Beeld Getty

Op 25 juni 2009 overleed Michael Jackson, de King of Pop. Essayist Margo Jefferson heeft lang haar geloof in zijn genie proberen te behouden, maar kon zijn muziek even niet meer horen.

Tien jaar geleden, op 25 juni 2009, kwam er vanuit het universitair ziekenhuis van Los Angeles een persbericht: ‘Vandaag overleed Michael Jackson op 50-jarige leeftijd’. De wereld was geschokt door de vroegtijdige dood van een van de grootste popsterren ooit, een ster die helaas ook de icoon van dramatische ondergangen was geworden. Met het doodsbericht werd die definitief voltrokken. Meteen laaide de controverse rond Jackson op, vooral wat betreft de hardnekkige beschuldigingen van kindermisbruik. Zijn dood liet allerlei vragen onbeantwoord; vragen aan de popindustrie, aan de fancultuur, aan de samenleving als geheel. In hoeverre hadden die bijgedragen aan een klimaat dat niet alleen zijn spectaculaire opkomst maar ook zijn catastrofale neergang had veroorzaakt?

Nu, tien jaar later, kunnen we ons afvragen hoe we ons de popster én de mens moeten herinneren. Margo Jefferson, hoogleraar professioneel schrijven en met de Pulitzer Prijs bekroond journalist, heeft van een antwoord op die vraag het onderwerp van een compleet boek gemaakt. Van jongsafaan was zij in de ban van Jacksons genie. Toen, in 1993, kwam de eerste aanklacht van seksueel misbruik, met Jordan Chandler als slachtoffer. Een financiële schikking, gevolgd door ontslag van rechtsvervolging, was niet voldoende om de kwalijke geruchten uit de wereld te helpen. Langzamerhand werd Michael Jackson gereduceerd tot object van spot en weerzin.

In 2000 besloot Jefferson, bijna als een moeder die nog één hartstochtelijk pleidooi houdt, een boek te schrijven waarin ze Jackson de waardering gaf waarop hij in haar ogen recht had. ‘Het buitengewone jongetje, de charismatische, enigszins droevige jonge man, het altijd veranderende kind-man-vrouw-cyborg-buitenaardse wezen. Ik rouwde, maar ik was ook vertwijfeld’. Met al die andere fans wilde ze ‘niets liever dan dat hij met een uitleg zou komen die ons vertrouwen in hem kon herstellen.’ Maar er speelden ook andere emoties mee. ‘Ik werd ook boos. Hij wilde niet dat we hem zouden begrijpen, hij wilde dat we hem onvoorwaardelijk liefhadden.’

De catastrofe voltrok zich veel sneller dan Jefferson kon vermoeden. Ze werkte nog aan haar boek toen Jackson in 2003 gearresteerd werd, andermaal op beschuldiging van kindermisbruik. Na achttien maanden van luidruchtig multimediaspektakel en opnieuw een schikking werd hij vrijgesproken. ‘Maar juridische onschuld is iets heel anders dan publiek eerherstel. Hij was in ongenade gevallen’, besefte Jefferson. Toen Jackson ten gevolge van een overdosis medicatie stierf, hoopte ze in stilte dat er daarmee ook een eind zou komen aan alle geruchten en dat hij weer zou worden geëerd om zijn artistieke verdiensten.

Toch is zo’n happy end nog altijd niet in zicht. Onlangs rezen ‘de skeletten in Thriller nogmaals op uit hun graf, ditmaal niet als fantasiefiguren, maar als getuigen van wat was’. In de documentaire ‘Leaving Neverland’ vertelden twee 30-jarige mannen over hun jeugdervaringen. ‘Ze kijken recht in de camera en gedurende vier uur beschrijven ze hoe en waar ze, als kind, seks hadden met Michael Jackson.’ Ze deden hun verhaal met zichtbare pijn, zonder te verzwijgen dat ze hem ook bewonderd hadden. Terecht merkt Jefferson op ‘hoe vaak en hoezeer seksueel misbruik verweven is met een kind dat opkijkt naar een machtige volwassene: iemand die ze vertrouwen, nodig hebben, liefhebben misschien.’

Na ‘Leaving Neverland’ moest Jefferson haar ideeën herzien. Voorlopig was ze niet meer in staat om naar Jacksons muziek te luisteren. In maart 2019 schreef ze een aangepaste inleiding. Behalve ‘een tragisch verhaal’ vertelde ze nu ook ‘een horrorverhaal’. Ze wilde zich er rekenschap van geven wie de King of Pop werkelijk was, ‘zonder hem te ontdoen van zijn complexiteit. Het kwetsbare genie was ook een calculerende pedofiel.’

Jefferson is er een heel eind in geslaagd om haar lezer mee te nemen op een rondleiding door het ‘rariteitenkabinet’ van Jacksons geest. Als een ervaren gids staat ze stil bij elk van de geëxposeerde items. Door wie en wat is hij vanaf zijn kindertijd tot diep in zijn late jaren beïnvloed, gevormd, geobsedeerd?

Een interessante figuur in Jacksons rariteitenkabinet is P.T. Barnum, de legendarische circusdirecteur die de grondslag legde voor The Greatest Show on Earth, maar daarnaast ook een maestro van mirakels en oplichterij. Michael Jackson was een verwoede bewonderaar van Barnums autobiografie en gaf alle leden van zijn personeel een exemplaar cadeau met de inscriptie: ‘Mijn carrière moet de grootste show ter wereld zijn’. Hij was gefascineerd door de menselijke misbaksels die Barnum in zijn voorstellingen in de piste bracht. Maar Jackson modelleerde zichzelf ook naar zulke spelingen van de natuur: niet zwart of wit, geen man of vrouw, niet volwassen maar ook geen kind meer. Zijn obsessie met vervormde mensen en dingen kwam telkens terug in zijn videoclips. In de late jaren negentig had hij ook in werkelijkheid ‘de complete griezeligheid’ bereikt.

Zo passeren alle hoogte- en dieptepunten van Jacksons leven en kunstenaarschap de revue. Ondertussen laat Jefferson ons zien dat hij van zijn ouders niet alleen een enorm muzikaal talent had geërfd, maar dat hij als jonge ster ook al buitengewoon prestatiegericht was. Jefferson benadrukt hoe een gedreven en ambitieuze persoonlijkheid veranderde in een kwetsbare en behoeftige man, iemand die getekend was door het verlies van zijn jeugd, van zijn tehuis, van koesterende ouderliefde. Dat Jackson ontspoorde werd haast onvermijdelijk toen hij zich als volwassene steeds kinderlijker begon te gedragen, zich met kinderen omringde, en met zijn landgoed Neverland een plek creëerde die pretpark, droomwereld, toevluchtsoord en tehuis moest zijn, voor hem en zijn vriendjes. Kinderlijke fantasieën en de verlangens van een volwassene raakten met elkaar verstrengeld. Tenslotte vloeiden ook goed en kwaad in elkaar over, werd Jackson het monster van zijn eigen thriller, en de kinderen die hij zo graag wilde redden de slachtoffers van zijn verwarde geest.

Jeffersons zeer persoonlijke benadering van gepassioneerde fan, die ze weet te verenigen met kennis van de popmuziek en de Amerikaanse cultuur, plus haar swingende manier van schrijven, slepen de lezer mee en prikkelen het denken én de emoties. Ze is er glansrijk in geslaagd om haar eigen worsteling tussen de sympathiserende fan en de rationele rechter scherp in beeld te brengen. Vooral dat maakt haar boek tot veel meer dan het zoveelste relaas pro of contra Michael Jackson. 

Margo Jefferson, Over Michael JacksonVert. Pauline Slot. De Arbeiderspers, 168 blz. €19,99

Lees ook:

De zwarte American Dream heeft een grens

Recensie van ‘Negroland’, het autobiografische essay waarin Pulitzer Prize-winnares Margo Jefferson schetst hoe zij als zwarte, bevoorrechte vrouw in Chicago haar identiteit vormde. 

Verpletterende Michael Jackson-documentaire toont de verwoestende werking van seksueel misbruik

Kunstchef Iris Pronk over de documentaire ‘Leaving Neverland’, die in maart 2019 uitkwam.

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden