De volkstribunen maken Coriolanus woedend. Beeld
De volkstribunen maken Coriolanus woedend.

Tv-columnMaaike Bos

Romeinse tragedies bij een zak chips op de bank

Hoge cultuur bij de NPO: het is begonnen. Sinds zondagavond zendt de VPRO het zes uur durende stuk Romeinse tragedies uit van Internationaal Theater Amsterdam (ITA), verfilmd in tien televisiedelen van dagelijks een halfuur. Dit is de grootste productie ooit van regisseur Ivo van Hove. Drie tragedies van Shakespeare vloeien in elkaar over: Coriolanus, Julius Caesar en Antonius & Cleopatra. Als we door corona geen live theater kunnen zien, moet dit magnum opus maar de volksarena in, hebben NPO en VPRO met speciaal cultuurbudget bedacht.

En dus kletterde de oorlog van de Romeinen tegen de Volscen (493 voor Christus) als een slagwerk-explosie de kamer in. Klonken er gedragen stemmen van generaal Aufidius en de Romeinse overwinnaar Coriolanus, en spraken de acteurs de poëtische zinnen van Shakespeare. Of ze schreeuwden gepassioneerd, vervuld van manipulatiedrang of minachting.

Je weet: dit is topkwaliteit, maar het was wennen. Vanuit theaterperspectief is het een geniale zet om één grote live nieuwsshow over politiek te maken, maar vanuit televisieperspectief ligt dat anders.

Oude en nieuwe macht

De eerste tragedie is het verhaal van de hoekige legerleider Coriolanus (Gijs Scholten van Aschat) die niet wil buigen voor het volk, terwijl populisten hun populariteit vooral gebruiken om zelf machtiger te worden. Waar hebben we dat recenter gezien, bij Trump, Rutte? Het Shakespeariaanse politieke spel van oude en nieuwe macht, winnen en verliezen is actueel als altijd.

De televisievorm versterkt dat hedendaagse gevoel. Wanneer Coriolanus in de senaatszitting weigert om zijn volk toe te spreken, want dat is hem te laag, zoomen de camera’s in op zijn verwrongen gezicht. De crew snelt met camera’s op de actie af, allemaal in beeld. Scènes die normaal ver achterin spelen, komen moeiteloos naar voren. Zo laten Van Hove en televisieregisseur Reinier Bruijne het politieke spel in al zijn achterkamertjes en arena’s zien. Ook het intrigerende spel trouwens van Coriolanus’ nietsontziende moeder Volumnia (Frieda Pittoors). En wanneer aan het eind de stoelen door de senaat vliegen, eindigt de aflevering met echte nieuwsfilmpjes van de bestorming van het Capitool en vechtpartijen in parlementen in Ethiopië, Zuid-Korea, ­Oekraïne en meer.

Moeilijk spul

Maar kijk je vanuit televisieperspectief, dan is dit moeilijk spul. In een theaterzaal geef je een toneelstuk de kans om op te starten, want je zit daar en voelt het dure kaartje in je zak branden. Op tv kun je wegzappen. Wie is die figuur Menenius nu weer? Wat zegt-ie? Televisie mag van de lage cultuur zijn; het is zo’n vernuftig medium dat je niet doorhebt hoe goed het je normaliter bedient. Het trekt subtiel je aandacht, geeft net genoeg lucht, verzacht de ziel met uitstapjes naar buiten, zoomt in en uit. Hier vallen we midden in dialogen en verhoudingen die we niet kunnen plaatsen. Was dit ‘gewoon’ televisiedrama geweest, dan was ik weg.

Ik kan alleen zeggen: blijf nog. Op dag drie (dinsdag) had de twijfelende en bulderende stem van Gijs Scholten van Aschat me bij de lurven. De concentratie en samengebalde energie van de topacteurs is magnetiserend. Logisch dat dit stuk sinds 2007 steeds hernomen is en vol lof de hele wereld over reisde. Drie acteurs kregen er hoge toneelprijzen en -nominaties mee. Nu moet het nog de tv-wereld overwinnen; spannend.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden