Opinie

Rogie & Company bevrijden Ophelia van haar fatwa

Wat hebben de vier titelheldinnen in Balanchine's Four temperaments met het noodlot van Shakespeare's Ophelia te maken? In zijn nieuwste productie 'Panorama' durfde de Rotterdamse choreograaf-regisseur Piet Rogie de consequenties van die vraag onder ogen te komen. Daarbij mag hij zich domweg gelukkig prijzen met de zeven dansers van zijn tienjarige gezelschap, de Company. Vier van hen zijn amper afgestudeerd, twee hebben de spanning tussen dans en drama al enkele jaren aan den lijve meegemaakt. En gastdanser Dries van der Post is een oudere rot in het vak.

Eva van Schaik

In Rogie's visie op Shakespeare's Hamlet lenen allen zich uitstekend voor een drievoudige Hamlet versus viervoudige Ophelia. Maar wat moeten deze modern opgeleide dansers met Balanchine's neoclassicisme?

Gesteund door hun zo verschillende persoonlijkheden legt Rogie de vele lagen van Ophelia's droeve lot binnen Hamlets tragische einde bloot. Niemand minder dan Balanchine, de grootmeester van balletformalisme, lijkt daarbij zijn Baedeker.

Het is Rogie niet primair om de tragische afloop van de toneelheld Hamlet te doen. Wat hem al jarenlang bezighoudt, is de fatwa die Shakespeare aan zijn vrouwelijke tegenspeelster oplegde. Waarom bleef de ongelukkige Ophelia zó onbegrepen en niet gehoord dat zij geen andere uitweg meer wist dan de beek?

Arme Ophelia... Haar woorden bereikten haar vriend noch haar vader. Was het moedwil, onvermogen, onmacht dat zij wel in die stroom van tekstflarden moest verdrinken? Rogie is in die vraag zeker de eerste niet.

Dankbaar maakte hij gebruik van de geluidsband van Gerhard Ruhm, die Ophelia's woorden uit hun verband lichtte en tot de intrigerende collage 'Ophelia and the Words' smeedde. Deze band (spreekstem Sigrid Wurschmidt, speciale effecten Henry Kaiser) werd zijn muzikale leidraad, die hij uitwerkte tot een tweede muzikale collage: Beck, Bach, Hündel, Beethoven, Joni Mitchell, Nick Drake en anderen. Als choreograaf die zijn weg zoekt in het vulkanische gebied van klank-beweging-beeld, wilde Rogie overzien wat zijn eigen choreografische oeuvre hem tot op heden probeerde te zeggen.

In welke (mis)communicatie met zijn eigen Ophelia verkeerde hij, als de twijfelaar die willens en wetens moest accepteren dat hij voor een denkbeeldige dromer wordt uitgemaakt?

Welke vergezichten biedt het immense gebied tussen de toppers Shakespeare en Balanchine hem nu, nadat hij al twintig jaar met hun woorden en passen opgroeide? Daarom laat hij flarden van zijn oudere werk (waaronder Cargo, Cargo/Montage en Naast) in zijn nieuwste onderzoek terugkomen. Destijds bevroedde hij al dat deze voorstudies hem zouden helpen om dansabstractie aan verhalend theater te koppelen. Dat onderscheid acht hij ongewenst, of beter: een misverstand.

Het resultaat van zijn credo mag er zijn, al komt 'Panora-ma' traag op gang, onder veel te hard afgestelde boxen. Het vereist oordopjes, geduld en voorkennis van zowel Shakespeare als Balanchine als Rogie's oeuvre om greep te krijgen op de rolverdeling. Maar de aanhouder wint, al zal ik lang niet alles kunnen herleiden. De dromerige Eduardo de Paiva Souza brengt ons maar meteen in acte twee, scene twee. Slapend in een uitgeknipt vierkant op een enorme moltondeken wordt hij door flarden uit vroeger tijd bezocht, gelijk Hamlet door de schim van zijn vader. Op slag verandert de naieve dromer met wit hoedje in de superlenige variant van de danser Rogie destijds. Maar welke vermoorde vader moet hier gewroken worden?

De vier vrouwen en twee mannen die hem verschijnen, blijken allen voorboden van de vrouw of muze die niet wordt ver-staan. Deze Hamlet splitst zich daartoe op in een onschuldig jonge danser (Marcel Postma) en een behoedzame oudere leider (Dries van der Post). De vier Ophelia's bestoken het driemanschap met prille aanhankelijkheid, katachtige felheid, zinsbegoochelende schoonheid en melancholieke tragiek.

Wie of wat anders zijn zij dan sanguinisch, cholerisch, flegmatisch en melancholisch, dus de Vier Temperamenten ?

Langzaam maar zeker komen alle zes personages op zoek naar hun acteur uit de verf, met krachtig streken en gevoelige details. Hun emoties laten zich bijna letterlijk uit hun vereenzaming en verstrengeling aflezen. Ondersteboven gekeerd splijten zij zich zelfs veelvuldig in tweeën.

Rogie biedt zicht op hun twijfels in scenes van louter dans, dus te concreet voor abstraherende woorden. Birgit Gunzl, Giula Maredda, Loes Ruizeveld en Chantal Scheepsbouwer twijnen die twijfels waarin de drie Hamlets verstrikt raken. Een opgezette nachtuil kijkt loerend loenzend toe.

Niet 'death' maar 'doubt' is het veelzeggende slotwoord waarmee zij hun verwikkelingen samenvatten. Eendrachtig op een bank gezeten horen alle zeven die conclusie deemoedig aan. De noodzaak van die twijfel werd door henzelf zojuist onvoorwaardelijk verklaard. De blik op het geboden danspanorama is ronduit prachtig en noodt tot vaker willen zien.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden