Boekrecensie

Robert Vuijsje mengt zich prikkelend in het racismedebat, maar brengt geen nieuwe inzichten

Robert Vuijsje op het Boekenbal in 2018. Beeld Hollandse Hoogte / Michiel Wijnbergh Fotografie

Identiteitspolitiek regeert in ‘Salomons oordeel’, de langverwachte opvolger van ‘Alleen maar nette mensen’.

De langverwachte opvolger van ‘Alleen maar nette mensen’. Met deze aanprijzing lanceerde de uitgever van Robert Vuijsje zijn nieuwe roman ‘Salomons oordeel’. Dat maakt natuurlijk nieuwsgierig. In ‘Alleen maar nette mensen’ (2008) strooide de schrijver doldriest met foute grappen en clichés over het leven van Surinaamse vrouwen in de Bijlmer.

De lof klonk even luid als de kritiek. De voorstanders brachten naar voren dat Vuisje de Bijlmer van binnenuit kende, dat hij met een Surinaamse getrouwd was en zelf ook niet (helemaal) wit, dus wat was er nou aan de hand? Zeker was daar wat mee aan de hand, meenden tegenstanders, want hij maakte van zwarte vrouwen een belachelijk stereotype, en een stereotypering van een ‘insider’ bleef een stereotypering.

Inmiddels zijn we ruim tien jaar verder, het debat is veranderd, en Robert Vuijsje is mee veranderd. Hoe kijkt de schrijver anno 2019 aan tegen racisme en culturele vooroordelen?

Aanpassen

We keren in het boek terug naar de plaats waar ‘alleen maar nette mensen’ wonen, Amsterdam-Zuid. Max Cohen en de Surinaams-Nederlandse Alissa wonen er ook, met hun puberzoon Salomon. Thuis voelen ze zich er niet. De Joodse Max voelt zich niet wit, niet echt Nederlands, de oorlog heeft zulks voorgoed onmogelijk gemaakt. Alissa voelt ook dat ze er niet bij hoort als zwarte vrouw, het wordt haar dagelijks ingewreven. Ze wordt gediscrimineerd door haar baas, die haar verwijt intimiderend en onaangepast te zijn. “‘Ik ga ook niet op vakantie naar China in de verwachting dat zíj zich aanpassen aan míj,’ zei Ewald. ‘Maar ik ben niet op vakantie,’ zei Alissa. ‘Ik ben hier geboren.’”

De gelatenheid waarmee Alissa het incasseert staat in contrast met de opwinding van Max, die zich aansluit bij een radicale antiracistische beweging, waar hij ook weer niet echt bij hoort, hij wordt er zo’n beetje gedoogd. Dan wordt hun zoon Salomon opgepakt op verdenking van verkrachting. Hij is aangeklaagd door een meisje met wie hij het net heeft uitgemaakt. Dat riekt naar een vergeldingsdaad van het meisje, maar het moet ook gezegd dat Salomon geen heilig boontje is, hij hangt rond op straat met foute vrienden en geeft de brui aan zijn schoolopleiding.

De vraag is: zou Salomon vastgezet zijn, of zelfs maar verdacht als hij wit was geweest?

‘Interracial dating’

Vuijsje brengt lucht in het beladen onderwerp door ons door satirische scènes voor te schotelen waarin even bevoorrechte als bevooroordeelde Amsterdammers de maat wordt genomen. Patsers als manipulerende Lior die voor duizend euro sushi laat aanrukken als Max en Alissa komen eten, maar ook de zwarte Parks en Safara, activisten die zich harnassen in hun gelijk, en zich bedienen van een fijn tenenkrommend taaltje: “Safara kondigde aan dat ze weer wat knowledge op Max ging droppen. Het was niet persoonlijk bedoeld, ze wilde alleen met hem sharen wat de complicerende factoren konden zijn van interracial dating.”

Omslag 'Salamons oordeel’ Beeld Lebowski

Vuijsje mengt zich in het racismedebat, op prikkelende wijze, maar zonder nieuwe inzichten te brengen. Anusha Nzume ging hem voor in haar pamflettistische ‘Hallo witte mensen’ (2017), menig columnist schrijft wekelijks over institutioneel racisme en wit privilege. Dat wil niet zeggen dat hun opvattingen breed gedeeld worden - integendeel. ‘Salomons oordeel’ zou als publieksboek best iets kunnen betekenen in de verschuiving van de opinie. Vuijsje heeft genoeg over het onderwerp te melden.

Allesbepalend thema

Maar ‘Salomons oordeel’ is niet een standpunt in een discussie, het is een roman en de beoordeling als roman valt niet op alle fronten gunstig uit. Het verhaal is vlak en voorspelbaar, de satire doordrenkt van ernst, de serieus bedoelde dialogen hebben een hoog soapgehalte.

De personages zelf vinden dat ook: “Hij zei dat ze klonk als een personage uit een soapserie.” Helaas, het bewustzijn ervan neemt het manco niet weg. Daarnaast is het thema allesbepalend. Iedere gebeurtenis, iedere dialoog, ieder conflict draait om kleur en identiteit. Dat doet onnatuurlijk aan. “Gezin. Werk. School. De rest was ballast,” stelt Max Cohen vast. Dit boek gaat op iedere pagina over die ballast, en dat maakt het ook wat vermoeiend. Lof voor de lichtvoetige wijze waarop Robert Vuijsje zijn inzichten over identiteit en alledaags racisme naar voren brengt, maar enkel dat maakt Salomons oordeel niet tot een geslaagde roman. Daarvoor moeten de personages tenminste af en toe kunnen ontsnappen aan de problematiek die de schrijver aan de orde wil stellen. Want ook dat is ballast.

Wie is Robert Vuijsje?

Robert Vuijsje debuteerde in 2008 met de roman ‘Alleen maar nette mensen’ waarvoor de schrijver in 2009 werd bekroond met de Gouden Uil. Het boek werd in 2012 verfilmd door Lodewijk Crijns. In 2012 verscheen ook Vuijsje’s tweede roman ‘Beste vriend’, een grappig-cynische zedenschets over de entertainmentcultuur die in deze krant maar matig werd gewaardeerd. ‘Jip en Janneke proza voor volwassenen’ oordeelde Rob Schouten. Sinds 2014 maakt Vuijsje een interviewserie voor de Volkskrant waarin hij bekende Nederlanders ondervraagt over het belang van (hun land van) afkomst.

Oordeel: vlak en voorspelbaar verhaal, dialogen met een hoog soapgehalte.

Robert Vuijsje
Salomons oordeel
Lebowski; 240 blz. € 21,99

Boekrecensies

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden