Recensie Kunst

Rineke Dijkstra bekijkt hoe we samen kijken naar ‘De Nachtwacht’

Night Watching Beeld Rineke Dijksta 2019

VIDEO
Night Watching
Rineke Dijkstra
★★★★☆

Een roodharig meisje met blossen op de wangen staat tussen een groep grotere, donker geklede jongens. Ze kijken naar ‘De Nachtwacht’. Terwijl de jongens luisteren, vertelt het meisje wat haar opvalt aan het schilderij. Ze heeft het over Rembrandts kleurgebruik en hoe duur bepaalde verf was in de zeventiende eeuw. 

Tussen de mensen die Rineke Dijkstra filmde, duikt ook een ander rossig meisje op. Ze heeft een mooi, lief gezicht dat door een klein litteken op de wang net iets interessanter is dan het gezicht van haar leeftijdgenootjes. Dijkstra laat ons kijken naar de gezichten van nu, zoals Rembrandt ons laat kijken naar de gezichten van toen. En natuurlijk spiegelen de roodharige meisjes, staand voor De Nachtwacht, het ene roodharige meisje op het schilderij. Je ziet de portretkunst van Rembrandt en Rineke, ruim drie eeuwen van elkaar gescheiden, eventjes samenvloeien. 

350ste sterfjaar van Rembrandt

Rineke Dijkstra is foto- en videokunstenaar die naam maakte met eigentijdse portretten. Vooral haar reeks strandfoto’s van jongeren werd geprezen. Een goed idee van het Rijksmuseum om haar in Rembrandts 350ste sterfjaar te vragen om op zijn werk te reflecteren. Dijkstra koos ervoor om verschillende reacties van het publiek op De Nachtwacht te filmen, zoals ze eerder de reacties vastlegde van Engelse schoolkinderen op een schilderij van Picasso.

‘Night Watching’, haar Rembrandt-project, is grootser van opzet. Ze ­selecteerde veertien groepen die ze in de Eregalerij van het Rijksmuseum filmde, oog in oog met het schuttersstuk. Je ziet De Nachtwacht zelf niet, alleen de reacties op het schilderij, dat daardoor als vanzelf voor je geestesoog verschijnt. Omdat Dijkstra met drie ­camera’s filmde, is de installatie opgezet als een drieluik waarvan de verschillende ‘panelen’ onderling met elkaar communiceren. 

Een groep Japanners, afgevaardigden van de Japanse kamer van koophandel, bespreekt staand voor De Nachtwacht de mogelijke commerciële exploitatie van het wereld­beroemde schilderij. Ze fantaseren over een Insta-hotspot, zelfs over Nachtwacht-taartjes. Maar even interessant is de groepsdynamiek die Dijkstra vastlegt. De praters staan vooraan, in het midden. Achteraan en aan weerszijden staan de zwijgers, die af en toe hartelijk lachen om de grapjes van de praters. Een van de lachers draagt een grappig hoedje, als om zijn rol te bevestigen.

Zeventiende-eeuwse reinheid 

Het aardige is dat elke groep wat ­anders opmerkt. Een groepje schoolkinderen wijst op het hondje. Een groepje dames met hoofddoek raakt verwikkeld in een gesprek over hygiëne en vraagt zich af hoe het met de zeventiende-eeuwse reinheid was gesteld. Een schilderij kan nog zo beroemd zijn: er is niet één manier om ernaar te kijken.

Dijkstra’s Night Watching maakt je bewust van de vele manieren waarop je een kunstwerk kunt interpreteren. Tegelijk schept ze een portret van 21ste-eeuwers die naar het Rijksmuseum zijn gekomen in hun beste goed. De heren hebben zich in een net pak gehesen. Een van de gefilmde dames draagt een driedubbele parelketting. Wandel je van Night Watching naar De Nachtwacht, een paar meter verderop, dan zie je kapitein Frans Banninck Cocq die zich liet portretteren in deftig zwart met rode sjerp.

Night Watching

De filminstallatie van Rineke Dijkstra is tot en met 3 december te zien in de Eregalerij van het Rijksmuseum.

Lees ook:
Rineke Dijkstra: Omdat één foto zo lang duurt, ontspannen mensen vanzelf

Rineke Dijkstra is bekend van haar portretten. Ze maakt haar foto’s met een analoge platencamera. Dat kost meer tijd dan een digitale camera en die gebruikt ze om haar modellen zich te laten ontspannen.

De Nachtwacht krijgt zijn grootste restauratie ooit, en het publiek mag meekijken

Het publiek kan meekijken bij het onderzoek en de restauratie van Rembrandts meesterwerk. Het staat tien maanden in een glazen huis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden