InterviewJuho Kuosmanen

Regisseur Juho Kuosmanen over zijn treinreisfilm Hytti Nro 6: ‘Hoe langer ze reizen, hoe echter ze worden’

De Finse Laura (gespeeld door actrice Seidi Haarla), die zich uitgeeft als studente, en de Russische mijnwerker Ljoha (acteur Juriy Borisov) delen per toeval een coupé, ze hebben meer gemeen dan ze dachten. Beeld
De Finse Laura (gespeeld door actrice Seidi Haarla), die zich uitgeeft als studente, en de Russische mijnwerker Ljoha (acteur Juriy Borisov) delen per toeval een coupé, ze hebben meer gemeen dan ze dachten.

De Finse regisseur Juho Kuosmanen heeft met Hytti Nro 6 een fabuleuze treinreisfilm gemaakt, een verhaal over twee zielen die elkaar even treffen op weg naar het einde van de wereld.

Belinda van de Graaf

Jarenlang was er één Finse meesterfilmer, Aki Kaurismäki. Daar is met de komst van Juho Kuosmanen (42) verandering in gekomen. Zijn debuut The Happiest Day in the Life of Olli Mäki was enkele jaren terug een inslaand succes. De prachtige, in zwart-wit gefilmde liefdesfilm, die in Cannes de prijs van het programma Un Certain Regard won, voerde ons terug naar het Finse platteland in de vroege jaren zestig. Daar zagen we hoe in een sprankelende, originele vertelling de vedergewicht bokser Olli Mäki in aanloop naar het WK boksen in Helsinki tot over zijn oren verliefd werd op Raija, het meisje uit Kokkola. En het boksen allengs vergat.

Dat Finse stadje aan de Botnische Golf, Kokkola, was niet voor niets gekozen. Zowel de bokser als de regisseur groeiden er op. Dat de stad inmiddels een filmfestival herbergt en een filmclub is te danken aan Kuosmanens succes. “De gemeente vroeg of ik wilde helpen de filmcultuur in de stad te bevorderen”, aldus de Finse regisseur. “Het idee voor een jaarlijks filmfestival sloeg aan. Iets later werd daar een cineclub voor filmliefhebbers aan toegevoegd.”

Afgelopen jaar was het opnieuw raak in Cannes. Kuosmanen won met zijn tweede speelfilm Hytti Nro 6 (internationale titel: Compartment No. 6) de Grand Prix, de belangrijkste prijs na de Gouden Palm. De betovering zit hem in de ontmoeting tussen twee vreemden. De Finse Laura, die zich uitgeeft als studente, en de Russische mijnwerker Ljoha blijken een treincoupé te delen, en van Moskou tot Moermansk met elkaar opgescheept te zitten.

We zien Laura tijdens een tussenstop in Sint-Petersburg zoeken naar een telefooncel. In haar bagage zitten een videocamera en een walkman. Waarom wilde u een film maken die zich afspeelt in het predigitale tijdperk?

“Laat ik eerst zeggen waar het idee vandaan komt. De film is geïnspireerd op het gelijknamige boek van de Finse schrijfster Rosa Liksom uit 2011. Tijdens het schrijven aan het scenario hebben we wel het een en ander veranderd. De roman speelt in de jaren tachtig. Wij wilden de vertelling iets moderner maken maar nog voor de komst van de smartphone situeren, en zo kwamen we uit in de periode rond 2000.

“Het digitale tijdperk heeft alles veranderd. Als je nu op reis gaat, ben je niet meer alleen. Je bent continu verbonden. Je neemt je sociale leven en daarmee je omgeving met je mee. Zo kun je tussen vertrekpunt en eindbestemming blijven zweven. Omdat alles min of meer hetzelfde voelt, of je nu hier bent of daar. De kans dat je echt in gesprek raakt met iemand, zoals in het geval van Laura en Ljoha, is gering.”

Het zijn twee jonge mensen die aanvankelijk niets gemeen lijken te hebben. Laura reist naar het uiterste noordwesten van Rusland om oude rotstekeningen te bekijken. Ljoha werkt er in een mijn. Maar naarmate de reis vordert…

“Ja, precies, dan zie je dat ze meer op elkaar lijken dan gedacht. Naarmate je Laura en Ljoha beter leert kennen, zie je dat ze allebei een rol spelen. Ljoha speelt de rol van de Russische man die zich hult in een wolk van wodka. En Laura liegt over haar identiteit.

“In het begin van de film horen we dat Laura naar Moskou is gegaan om de taal te leren. Ze is er verliefd geworden op een universiteitsdocente maar de relatie loopt niet echt lekker, vandaar dat ze alleen reist, zonder haar vriendin. Tijdens een gesprek met Ljoha in de restauratiewagen zegt Laura dat ze aan de universiteit studeert. Dat is niet waar. We hebben haar eerder horen zeggen dat ze archeologie zou willen studeren.

“Kortom, Laura speelt de rol van de student, van de hoogopgeleide. En ze is zich ervan bewust dat ze die rol speelt. Daarom is er aanvankelijk geen connectie tussen de twee. Maar als die rollen afbrokkelen, zie je twee kwetsbare mensen die iets in elkaar herkennen. Hoe langer ze reizen hoe echter ze allebei worden.”

Wat sterk is, is dat het geen geijkt boy meets girl-verhaaltje is. Hebt u daar bewust voor gekozen?

“Ja, dat wil zeggen, ik heb erg genoten van een film als Richard Linklaters Before Sunrise, waarin twee jonge reizigers elkaar in de trein ontmoeten en verliefd worden. Maar ik wilde niet dat het publiek zou hopen op een liefdesrelatie tussen een man en een vrouw. Het gaat erom dat deze twee mensen elkaar ontmoeten. Het zijn twee vreemden die ontdekken hoe goed ze zich bij elkaar voelen.

“Het is dus iets tussen twee mensen, het maakt niet uit welk geslacht ze hebben. Misschien zullen Laura en Ljoha het later proberen uit te leggen aan hun vrienden, wat er is gebeurd, maar dat zal nog knap lastig worden. En nee, er zal in tegenstelling tot Linklaters trilogie geen vervolg komen op mijn treinreisfilm. Dit is voor Laura en Ljoha een eenmalige ervaring.”

Zou je kunnen zeggen dat ze aan het slot, rollebollend in de sneeuw, weer kinderen zijn geworden?

“Ja, dat denk ik wel. We hebben onszelf allemaal rollen aangeleerd in de samenleving, en manieren waarop we ons gedragen. Als Laura en Ljoha na een lange gezamenlijke reis in Moermansk aankomen, bij de Barentszzee, aan de rand van de wereld, zijn die rollen weggevallen. Ik denk dat je rol verliezen, en daarmee je sociale klasse, een belangrijke reis is naar vrijheid.

“Aan het slot, als de sneeuwstorm opsteekt, zijn alle verschillen tussen Laura en Ljoha verdwenen. Het gaat niet meer om Fins of Russisch zijn, hoog- of laagopgeleid, man of vrouw. De aangeleerde of bestudeerde verschillen zijn weg. Waar het op neerkomt: hoewel ze andere achtergronden hebben, is hun emotionele geschiedenis hetzelfde, en dat begin je te zien.”

Behalve een fysieke is het vooral een spirituele reis?

“Ja, Juriy Borisov, mijn jonge Russische hoofdrolspeler, verwoordde het heel mooi tijdens de persconferentie die we gaven naar aanleiding van de wereldpremière in Cannes. ‘Het is geen film over lichamen maar over zielen’, zei hij. Ik ben het daar volkomen mee eens. Dat wil zeggen, aan de ene kant is het een heel aards verhaal dat bewust heel documentair is gedraaid, deels in een echte rijdende trein.

“Aan de andere kant zien we na verloop van tijd twee verwante zielen. Op het moment dat Laura en Ljoha loskomen van hun culturele rollen, zie je een meer spirituele connectie ontstaan, een zielsverwantschap. De tederheid die Ljoha uitstraalt, tot voor kort nog de stoere Rus, vind ik erg ontroerend.”

Het gaat om de reis, niet om de bestemming?

[Lachend] “Ja, daarom blijven de Kanozero petrogliefen, zoals de eeuwenoude rotstekeningen heten waar Laura naar op zoek is, aan het slot een raadsel. Want het gaat uiteindelijk niet om die petrogliefen, om iets wat er al duizenden jaren is. Het gaat erom, zo ontdekt Laura, dat niets permanent is.

“Zo probeert ze met haar videocamera alles vast te leggen, maar op het moment dat die camera wordt gestolen, realiseert ze zich dat het er niet om gaat het verleden vast te houden, maar in het moment te zijn. Ik denk dat de film daarom draait, ja, in het moment zijn, ervaringen toelaten.”

Hytti Nro 6 is vanaf vandaag te zien in de bioscoop.

Lees ook:

Het ontregelende effect van een vreemdeling in de trein

Een levendig, soms geestig, ronduit aandoenlijk drama dat de essentie van treinreizen weet te vangen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden