Regisseur Franco Zeffirelli (1923-2019) leek wel voor de opera in de wieg gelegd

Franco Zeffirelli poseert thuis voor journalisten, 2004. Beeld EPA

Hij werd vernoemd naar een aria, en leek wel voor de opera in de wieg gelegd. Wereldberoemd werd zijn enscenering van ‘Tosca’.

Met Franco Zeffirelli stierf zaterdag in Rome een boegbeeld van aartsconservatief, katholiek Italië. De film- en operaregisseur werd 96 jaar. Hoewel hij openlijk homoseksueel was (sinds 1996), steunde hij het ­Vaticaan door dik en dun. Weliswaar was hij als kind lastiggevallen door een priester, maar hij beweerde daar nooit last van te hebben gehad. Hij veroordeelde abortus krachtig en zat in de Italiaanse senaat voor Berlusconi’s partij Forza Italia.

Groots, rijk en overdonderend waren zijn films en operaregies.

Zeffirelli had een gruwelijke hekel aan lelijkheid, en dus propte hij zijn ensceneringen vol met schoonheid. Pracht en praal waren zijn handelsmerk, maar de kritiek was dat achter die glimmende façades meestal maar weinig inhoud te ontwaren was. Zijn beste film was ‘Romeo and Juliet’ (1968) met een piepjonge Olivia Hussey, zijn slechtste ‘Endless Love’ (1981) met Brooke Shields. Opvallend waren andere Shakespeare-verfilmingen als ‘The Taming of the Shrew’ (1967) met Elizabeth Taylor en Richard Burton en ‘Hamlet’ (1990) met Mel Gibson.

Da Vinci

Zeffirelli werd in 1923 geboren als bastaard, maar bleek in 2016 zowaar een directe afstammeling te zijn van Leonardo da Vinci. Zijn ouders hadden een kortstondige affaire, terwijl ze beiden al getrouwd waren. Het kind kon daarom noch de achternaam van zijn moeder, noch die van zijn vader krijgen. Zeffirelli’s moeder bedacht daarop de naam ‘zeffiretti’ (lichte briesjes), omdat dat woord voorkwam in een aria van een van haar favoriete opera’s: Mozarts ‘Idomeneo’. Bij de burgerlijke stand werd ‘zeffiretti’ verkeerd geschreven, waardoor de kleine Franco voortaan Zeffirelli heette.

De keuze van zijn moeder was een voorteken. Zeffirelli werd een naam in de operawereld. Hij begon als regie-assistent bij Luchino Visconti voor diens film ‘La terra trema’ en assisteerde hem later ook in de opera. Visconti werkte in de Milanese Scala succesvol samen met Maria Callas. Op zijn beurt regisseerde Zeffirelli de grote Callas in ‘La traviata’ (Dallas, 1958) en in ‘Norma’ (Parijs, 1964).

Wereldberoemd werd zijn enscenering van ‘Tosca’ (Londen, 1964) met Callas en Tito Gobbi. Jarenlang is die enscenering in Londen te zien geweest. Toen men in New York Zeffirelli’s ‘Tosca’-productie na 25 jaar verving voor een moderne, door het publiek weggehoonde enscenering van Luc Bondy, noemde Zeffirelli hem ‘geen tweederangs, maar een derderangsregisseur’.

New York

Daar in de New Yorkse Metropolitan Opera smulde het conservatieve ­publiek van zijn rijke producties. En nog steeds, want enkele van Zeffirelli’s ensceneringen staan daar nog altijd op het repertoire, zoals de met chinoiserieën en honderden ‘Chinese’ kostuums volgepropte ‘Turandot’. Zijn enscenering van ‘La bohème’ in de Scala (1963) met Herbert von Karajan in de bak en Mirella ­Freni op de bühne werd een groot succes. In 2006 keerde hij na twintig jaar terug naar het Milanese operahuis met een gemengd ontvangen ‘Aida’, gedirigeerd door Riccardo Chailly.

Zeffirelli zal misschien het best herinnerd worden om zijn succesvolle versmelting van film en opera. Hij maakte twee klassieke operafilms, die gezien worden als het beste in dat genre. Met Teresa Stratas en Plácido Domingo verfilmde hij in 1983 Verdi’s ‘La traviata’. Domingo was er opnieuw bij toen Zeffirelli drie jaar later Verdi’s ‘Otello’ voor het witte doek maakte. In die laatste film kon hij zijn twee grote liefdes verenigen: Shakespeare en opera.

Lees ook:

Geen land waar het bestaansrecht van opera zo wordt betwijfeld als Nederland

Er waait een positieve wind door het muziektheater concludeerde de Raad voor Cultuur onlangs. Het aantal professionele voorstellingen en bezoekers stijgt. Wat betekent dit voor de Nederlandse Reisopera en Opera Zuid, die eerder flink moesten bezuinigen? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden