InterviewMarcel Sijm

Regisseur en ‘goochelaar’ Marcel Sijm: ‘In coronatijd is het echt passen en meten op de planken’

Regisseur Marcel Sijm (op de rug gezien) kijkt toe hoe voorstellingsleiders met meetstokken de juiste afstand van 2,5 of 1,5 meter tussen de zangers bewaken.Beeld Maurice Angenois

In De Nationale Opera & Ballet ging woensdagavond alsnog ‘Ritratto’ van Willem Jeths in wereldpremière. In aangepaste vorm. Regisseur Marcel Sijm legt uit hoe de voorstelling corona-proof is gemaakt.

De aangepaste enscenering van ‘Ritratto’ leverde een heel ander bewegingspatroon op dan in de voorstelling zoals die in maart door regisseur Marcel Sijm op de planken was gezet. Dat nieuwe bewegingspatroon lijkt veel op wat je deze dagen op straat en in winkels ziet – de dans van mensen die elkaar voortdurend proberen te ontwijken. 

Afstand houden, en elkaar aanraken op het toneel is verboden. Dat bleek voor sommige scènes in het verhaal over markiezin Luisa Casati behoorlijk ingewikkeld. Het nieuwe normaal in de operawereld. Maar tijdens de repetitie vallen de genomen veiligheidsmaatregelen niet meteen op. Wel is de bühne van Nationale Opera & Ballet dubbel zo groot als die van de Stadsschouwburg waar de enscenering oorspronkelijk voor gemaakt was. Er is dus veel meer ruimte voor de zangers om die afstand te bewaren. De eerste rijen stoelen in het theater zijn weggehaald zodat de orkestbak groter is geworden en de luchtverversing nu ook daar op orde is. 

De status van een muze

Toen regisseur Marcel Sijm de opdracht kreeg om de voorstelling aan te passen, besloot hij om de sociale isolatie van markiezin Casati juist te benadrukken. “Zo komt de focus nog meer te liggen op haar onvermogen om intiem met iemand te zijn”, legt hij na de repetitie uit. “Luisa Casati heeft de status van een muze en die zijn sowieso meestal onbenaderbaar. Het was wel even zoeken, want ik heb als regisseur de mensen graag dicht bij elkaar, op een kluitje. Nu moeten we als iemand zingt tweeënhalve meter afstand houden in de zangrichting. In andere gevallen is het anderhalve meter. Er liepen hier steeds twee voorstellingsleiders op de bühne rond die allebei een meetstok bij zich hadden; eentje van tweeënhalve meter en eentje van anderhalf. Zij bewaakten de juiste afstand tussen de mensen op het toneel. Echt passen en meten dus.

“We besloten om er niet moeilijk over te doen, maar makkelijk is anders. Je zag net in de repetitie dat sopraan Very Wingate in een scène terugdeinsde voor tenor Martin Mkhize. Hij kwam echt te dicht bij haar. Je merkt dat mensen ook nog gewoon bang zijn. En ik geef ze geen ongelijk. Het brein van zangers draait nu helemaal overuren. Er wordt niet alleen verwacht dat ze de tekst, de noten, de dynamiek en alle accenten in hun hoofd hebben opgeslagen. Ze moeten nu ook nog alert zijn op alle corona-beperkingen en hun eigen veiligheid.”

Verdekt opgesteld staat een alcohol-dispenser waar zo onopvallend mogelijk tijdens de voorstelling handen kunnen worden ontsmet.Beeld Maurice Angenois

Sijm heeft wel nagedacht over het Oostenrijkse model. Dat betekent dat alle mensen die op de bühne staan als één huishouden worden gezien, en waarbij iedereen zich om de zoveel dagen moet laten testen. Maar hij heeft er bij de leiding van De Nationale Opera niet voor gevochten. Hij koos voor de afstand, omdat het zo goed bij de thematiek van Jeths’ opera past.

“Op het toneel staat de grote elektrische jurk van Luisa Casati, ontworpen door Jan Taminiau. Als toeschouwer kun je er een beetje doorheen kijken. Achter die jurk staat nu een dispenser met desinfecteeralcohol. Sommige mensen op het toneel moeten attributen aan elkaar doorgeven tijdens de voorstelling. Alvorens ze dat doen lopen ze nu achter die jurk langs, ontsmetten zo onopvallend mogelijk hun handen, en geven dan pas het rekwisiet aan een ander door. Je kunt het modern en actueel maken door die dispenser juist te laten zien, of door met z’n allen mondkapjes op te doen. Maar ik wilde dat allemaal niet in beeld brengen. Dat zou te makkelijk zijn.

Ee nieuw soort dans die toch heel intiem is

“Je kunt elke scène op wel duizend manieren ensceneren. Maar het was erg moeilijk om een alternatief te verzinnen voor de scène waarin de mezzosopraan de sopraan omhelst. De twee zangers, de choreograaf en ik zijn op een vrije zaterdag terug naar het theater gegaan om die nieuwe scène te bedenken.Je bent dan echt met een soort workshop bezig. Het is, denk ik, goed gelukt om die omhelzing anders in beeld te brengen. De ene zangeres spiegelt nu exact de andere. Dat levert een nieuw soort dans op die toch heel intiem is, zonder dat ze elkaar aanraken.

“Als regisseur ben je ook een soort goochelaar. Je moet de focus van de toeschouwers wegleiden van de handen van de zangers als ze langs die dispenser lopen. Het publiek kijkt naar datgene waar jij wilt dat ze naar kijken. En die de zaal ingeschoven orkestbak, staat die het onderdompelen in het verhaal in de weg? Dat onderzoeken we nog.

“Maar iedereen is heel flexibel, creatief en speels. Dat geldt voor het hele gebouw. Beschouwen we de nieuwe situatie als een handicap of halen we er juist kracht uit? Theater is een ritueel dat je met z’n allen wilt ondergaan. Samen denken, samen verdriet hebben, samen in dezelfde staat komen. Dat werkt wel minder sterk als je in de zaal op een stoeltje apart komt te zitten. Je hebt die lichaamswarmte van je buurman nodig. Dus zoeken we naar andere manieren.”

Alle voorstellingen van ‘Ritratto’ zijn uitverkocht. De opname van de generale repetitie in maart is verschenen op cd bij Challenge Classics. Vanaf zondag is de videoregistratie een maand lang tegen een klein bedrag te zien. dno.nl

Lees ook:

Een heuse www-wereldpremière met opera in de koptelefoon

De allereerste online ­wereldpremière van een opera is een feit. Niet dat het nou de bedoeling was om Willem Jeths’ ­‘Ritratto’ digitaal te onthullen, maar een historisch feit voor in de annalen werd het wel. 

Deze opera gaat u dus niet zien, voorlopig dan

De wereldpremière van Willem Jeths’ opera ‘Ritratto’ werd vrijdag vanwege de corona-maatregelen afgelast. Ook de volgende voorstellingen gaan niet door. Maanden van voorbereiding voor niets. Wat doet dat met hoofdrolzangeres Verity Wingate?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden