taal

Regelmatig en geregeldzijn vaak, maar niet altijd verwisselbaar

Beeld ANP

Regelmatig blader ik door oude handboeken over ‘correct taalgebruik’ en verbaas me erover hoe snel, soms zelfs in één generatie, oordelen over woorden en uitdrukkingen kunnen veranderen. Neem het woord regelmatig. 

In de jaren zeventig waarschuwde een taaladviseur nog dat schrijvers die regelmatig gebruiken in de betekenis ‘volgens een bepaalde regelmaat’, ‘bij herhaling’ of ‘veelvuldig’ een gebrekkige woordenschat hebben en ‘onervaren stilisten’ zijn. Volgens hem zou de openingszin van deze rubriek dan ook afgekeurd moeten worden. Van Dale behandelt geregeld en regelmatig nu als synoniemen en in de krant worden beide woorden geregeld door elkaar gebruikt, al maakt een enkele lezer daar soms een kritische opmerking over.

Uitwisselbaar

Ook al zijn geregeld en regelmatig in deze betekenis voor de meeste mensen, in elk geval voor jongere mensen, onderling verwisselbaar, in de praktijk kunnen ze toch niet altijd door elkaar worden vervangen. Zo klinkt ‘we gaan nogal/tamelijk/vrij geregeld naar de bioscoop’ veel minder gewoon dan ‘we gaan nogal/tamelijk/ vrij regelmatig naar de bioscoop’. Regelmatig kan kennelijk beter worden gecombineerd met zulke bijwoorden van graad dan geregeld.

Geregeld en regelmatig zijn allebei woorden met meer dan één betekenis en ze zijn zeker niet in al hun betekenissen uitwisselbaar. Behalve in de ­hierboven genoemde ­betekenis is er echter nóg een context waarin beide woorden door elkaar ­gebruikt (kunnen en ­mogen) worden: van wie een ordelijk leven leidt, kun je namelijk zeggen dat hij een geregeld leven, maar ook dat hij een regelmatig leven leidt.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen in het dossier. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden