null Beeld -
Beeld -

ColumnKelli van der Waals

Redt de beschaving het met een ongemodereerd internet?

Kelli van der Waals

Mijn stukje over Elon Musk en zijn behoefte om Twitter te kopen stond nog niet in de krant, een week of twee terug, of de zelfbenoemde Technoking had daadwerkelijk een bod op Twitter gedaan. Vanzelfsprekend deelde hij dat op Twitter: ‘I made an offer.’ Heel to the point. Inmiddels is Twitter het zijne, en wachten werknemers, gebruikers en de democratie beducht af wat Musk gaat doen met zijn nieuwe speeltje, dat hij liefkozend aanduidt als ‘publiek platform’. In die woordkeuze zit zijn ideaal voor Twitter besloten, als essentieel gereedschap voor ‘de toekomst van de beschaving’.

Musk wil Twitter naar zijn smaak maken. Leidend daarvoor is zijn idee van van vrijheid van meningsuiting. Daarmee bedoelt hij ‘simpelweg dat wat binnen de grenzen van de wet ligt,’ zo twitterde hij de dag na de deal rond was. Erachter schuilt een sterke technolibertaire ideologie, met een afkeer van regulatie en censuur. Die stamt uit de jaren negentig, de vormende jaren voor Musk als internetondernemer. Toen was het internet nog een nieuwe, vrije wereld, die moest worden beschermd tegen religieuze conservatieven die geen seks of licht-gewelddadige spelletjes duldden. Nu zal het betekenen dat mensen niet zo snel meer van Twitter geweerd worden, en een waarschijnlijke terugkeer van Donald Trump.

De aankoop wakkert de vurige vraag aan waar we dankzij sociale media – die ultieme meningversterkers – toch al jaren mee worstelen: wat zien we als vrijheid van meningsuiting?

Daarmee vragen we eigenlijk: Op wat voor vrijheid hebben we eigenlijk recht?

Negatieve en positieve vrijheid

Een betere vraag zou zijn: op wat voor vrijheid zouden we aanspraak moeten (willen) maken? Want er ligt nog een hoop onwenselijks binnen de grenzen van de wet, daar zijn de socialemediabedrijven ook wel achtergekomen. Vrijheid van meningsuiting omvat bijvoorbeeld ook verbale mishandeling en misinformatie die leidde tot de bestorming van het Capitool. De schoorvoetende pogingen daar wat aan te doen zijn lang niet toereikend, maar wel nodig. Musks afkeer van moderatie belooft weinig goeds.

Op wat voor vrijheid moeten we aanspraak willen maken? Een twitteraar ging zo ver om te spreken van ‘cancelfascisten’. Beeld AP
Op wat voor vrijheid moeten we aanspraak willen maken? Een twitteraar ging zo ver om te spreken van ‘cancelfascisten’.Beeld AP

De filosoof Isaiah Berlin maakt het onderscheid tussen twee soorten vrijheid: negatieve en positieve vrijheid. Negatieve vrijheid is de vrijheid van bemoeienis door anderen. Als iemand je ervan weerhoudt iets te doen of te zeggen, dan beperkt hij je in je negatieve vrijheid. Om een samenleving goed te laten functioneren, is er soms een beetje inperking van negatieve vrijheid nodig. Gelukkig hebben we daarbinnen dan ook nog de vrijheid tot zelfbeheersing en om weloverwogen keuzes te maken en ons potentieel te benutten. Dat is positieve vrijheid.

Online staart men zich nogal blind op die eerste, negatieve vrijheid: of iemand ingeperkt mag worden in wat hij zegt. We zagen het laatst nog, in de discussie rond Johan Derksen. Op Twitter toonden zich er genoeg die verontwaardigder waren over de reactie op Derksen, dan over zijn verhaal waarin hij een bewusteloze vrouw penetreerde met een kaars. Zij vonden dat Derksen de vrijheid moest hebben zulke ‘stoerejongenspraat’ te uiten, en verfoeiden de ‘cancelcultuur’ – het tegenovergestelde van hun idee van vrijheid. Een twitteraar genaamd Ziltehond ging zelfs zo ver als om te spreken van ‘cancelfascisten’. Tja, dat mag ze zeggen – maar of dit blijk geeft van een mooi staaltje benutting van positieve vrijheid? Mwa. En gek genoeg vonden veel Derksen-aanhangers dan weer dat Sigrid Kaag er geen mening over mocht hebben – haar moesten we wel inperken.

Iets zegt me dat we de toekomst van de beschaving niet gaan veiligstellen met de vrijheid van een ongemodereerd internet.

Swipen & klikken - Kelli van der Waals bespreekt opvallende trends en discussies in online media. Eerdere columns vind je hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden