filmrecensie

‘Ray & Liz’ geeft een zeldzaam mooi beeld van een rauwe jeugd in Birmingham

Kettingrookster Liz en alcoholist Ray.

Ray & Liz
Regie: Richard Billington.
Met Justin Salinger, Ella Smith en ­Patrick Romer.
★★★★★

‘Ray & Liz’ is een film als een overval. Ik geloof dat ik nog nooit zoiets heb gezien. Het gaat om de reconstructie van een kindertijd ergens in de buurt van Birmingham, in de Britse Midlands.

Vader Ray is een alcoholist, moeder Liz een zwaarlijvige kettingrookster. Liz zit stilletjes gebogen over een grote legpuzzel of een borduurwerkje, maar kan ook flink tekeergaan. De paar ponden die ze hebben, gaan op aan drank en sigaretten.

Richard en Jason, hun twee zoontjes, hangen er een beetje bij. Als de kleine Jason op een dag besluit niet terug naar huis te gaan, maar buiten te blijven slapen, wordt hij niet gemist. ‘Ray & Liz’ is een film over armoede en alcoholisme, eenzaamheid en verwaarlozing die je vanaf de eerste beelden bij de strot grijpt. Ray ligt op bed. Af en toe staat hij op om een peuk te roken en een glas bruin bier te drinken. Soms luistert hij naar de radio waaruit opeens een oud liefdesliedje dwarrelt, gezongen door Dusty Springfield. Het voelt als een kleine streling.

Schoonheid en tederheid

En dat is precies wat de film zo bijzonder maakt: er zit een enorme troostende schoonheid en tederheid in de beelden. Het bed met het ronde hoofdeinde waarin Ray en Liz samen liggen en waarin Ray enkele jaren later alleen ligt, heeft de vorm van een aureool. De mokken hete thee die hij zijn vrouw brengt, zijn kleine stillevens. Hetzelfde geldt voor de porseleinen beeldjes en plastic bloemen die Liz tegen de kale wanden heeft opgesteld, als een altaar. De gevierde Britse fotograaf Richard Billington die met ‘Ray & Liz’ indrukwekkend debuteert als regisseur, heeft geen film gemaakt om af te rekenen met jeugdtrauma’s.

Hij wil de wereld laten zien waarin hij opgroeide, rauw en raak, en waaraan hij ontsnapte door heel veel in de bibliotheek te zitten en uiteindelijk naar de universiteit te gaan. De foto’s die hij van zijn ouders maakte – drinkend, rokend, op bed, op de bank, voor de televisie – zaten in een plastic tas toen ze door een docent werden ontdekt. Ze waren voor het eerst te zien in 1997 in de Royal Academy of Arts in Londen, samen met werk van Tracy Emin en Damien Hirst. En die foto’s vormen nu ook de inspiratie voor een wonderlijke film over zijn jeugd in de jaren tachtig, de Thatcher-jaren die voor veel Britten bittere armoede betekenden.

Een serie herinneringen

‘Ray & Liz’ is het portret van mensen die niet zijn toegerust om er iets van te maken. Ze ontberen de kracht, de kennis en de middelen. Post verdwijnt ongeopend in de keukenla. Billington filmt het niet als een klassiek drama maar als een serie herinneringen die losjes in elkaar grijpen, in het prachtige, bescheiden 16mm-formaat.

Bizar en aangrijpend is de episode met de simpele oom die zich tegoed doet aan Rays drankvoorraad en knock-out gaat. Billington filmt de verschrikte reacties van de hond, de parkiet en de muisjes. Het zijn de stille getuigen van levens die zich afspelen in een kleine krotwoning en later in een hoge woontoren met piepkleine ramen. Billingon vangt het ene zonnestraaltje dat hier naar binnen dringt. Zeldzaam mooi.

Filmrecensies 

Elke week worden de nieuwste films besproken door onze recensenten. U leest de recensies hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden