InterviewRaoul Heertje

Raoul Heertje: ‘Comedy gaat niet om grappen maken, dat had ik eerst niet door’

Raoul Heertje: “Ik moet heel erg geconcentreerd zijn om te kunnen vertellen wat ik wil vertellen, en tegelijkertijd helemaal los”. Beeld Rosalie van der Does
Raoul Heertje: “Ik moet heel erg geconcentreerd zijn om te kunnen vertellen wat ik wil vertellen, en tegelijkertijd helemaal los”.Beeld Rosalie van der Does

Wat doen artiesten voordat ze oog in oog staan met hun publiek? Met welke rituelen bezweren ze hun podiumangst of dwingen ze succes af? Slotaflevering van een serie: comedian Raoul Heertje durft tegenwoordig op het allerlaatst te beslissen waarover hij het gaat hebben.

Ally Smid

Stand-upcomedian Raoul Heertje houdt voor een optreden graag alle lijntjes open. Het moment waarop hij beslist waarover hij het gaat hebben, stelt hij zo lang mogelijk uit. “Soms te lang”, zegt Heertje. “Ik duw dat moment steeds weg. Maar ik gun mezelf die vrijheid.”

De dagen ervoor schrijft hij onaffe gedachten en losse ideeën op, dingen waar hij mee zit. “Het is eigenlijk zelfonderzoek, en nog betaald ook!” Dan ga ik met een hoofd vol ideeën buiten lopen en die werk ik uit. In mijn hoofd, ja. Ik ben dan hypergevoelig voor wat er om me heen gebeurt en als ik onderweg iets meemaak, neem ik dat ook mee.”

IJsberen en koffiedrinken

Op de dag van het optreden maakt hij een tijdschema, zodat hij vanuit Amsterdam ‘heel erg op tijd’ op zijn bestemming is. Liefst reist hij per trein, naar bijvoorbeeld Comedy Club Haug in Rotterdam. Alleen. “Ik ben weleens met Peter Pannekoek of Rayen Panday meegereden, die er ook vaak optreden. Heel leuk, maar dat slurpt energie. Ik ga dan al aan. En ik wil pas aangaan op het podium. Ik moet heel erg geconcentreerd zijn om te kunnen vertellen wat ik wil vertellen, en tegelijkertijd helemaal los zijn. Als ik die energie al heb verspild door leuk te zijn met anderen, vind ik dat ook niet oké tegenover het publiek.”

De plek waar hij optreedt, verkent hij van tevoren altijd uitgebreid. “Toen ik begon met stand-upgezelschap Comedytrain heb ik heel veel gehad aan de Christmas Twins, een extravagante Amerikaanse tweeling die over de hele wereld in nachtclubs optrad. De mannen hadden een koffietentje in Amsterdam waar ik vaak kwam. “You have to sniff the audience”, zeiden ze. Dat is zo. Altijd wil ik de sfeer voelen, voordat ik ergens optreed. Als ik op een avond als vierde comedian optreed, heb ik daar de tijd voor. Ik ijsbeer, ik kijk, ik ruik.”

En hij wandelt nog even buiten, net als de dagen ervoor. Met zijn denkhoofd. Zo liep hij voor een optreden een keer rond door Rotterdam, waar iemand pesterig riep: “Hé 020! Wat doe jij hier?” Een uur later op het podium gebruikte hij dat.

“Ik zei: ‘Mensen die Rotterdammers 010 noemen is net zo armoedig. Alsof het kengetal van mijn woonplaats mijn kwetsbare plek zou zijn. Ik kom trouwens uit 03569, maar dat zijn te veel cijfers om te onthouden.’ Daarna heb ik uitgelegd dat we in Amsterdam allemaal een mobiel hebben en we dus 06 zijn. En dat als zij die ook aanschaffen, we allemaal 06 zijn, dan zijn we allemaal samen.”

Met zo’n begin is hij meteen ‘hier en nu aanwezig’ en kan hij daarna makkelijker iets vertellen waar hij langer over heeft nagedacht.

Woede of verdriet

Voorheen zat Heertje helemaal vast aan zijn tekst en had hij van tevoren de volgorde van zijn sketches bepaald. “Ik hield ook nauwgezet al het nieuws bij, radio, vier kranten, dat was handig voor het tv-programma Dit was het nieuws waar ik lang teamcaptain van was. Sinds een tijdje mag ik er van mezelf meer op vertrouwen dat het goed komt. Toch ben ik nog wel zenuwachtig, maar van Dit was het nieuws weet ik nog dat als ik iets out of the blue uit woede of verdriet zei, het vaak in de roos was.”

Woede of verdriet? Gaat het om zulke heftige emoties? “Ja, het zijn altijd die emoties die mij inspireren, comedy gaat niet om grappen maken. Dat had ik eerst niet door. Ik heb dat moeten leren. Ik moet op zoek naar mijn gevoel over kwesties, en daarin porren. Het gaat niet om mijn mening en die grappen komen vanzelf wel. Het publiek voelt dan dat het echt is, niet een grappige riedel die je afdraait.”

null Beeld Rosalie van der Does
Beeld Rosalie van der Does

“In oktober en november heb ik veel gespeeld, ook in comedyclub Holy Moly in Breda, en ik vertelde over wat mij had geraakt: een goede vriend die vaccinweigeraar bleek te zijn. Een goede vriend, ja. Moeilijk. Ik wilde ervan leren, dus ik vroeg hem: hoezo dan? Toen zei hij: ik weet niet precies wat erin zit. Ik was perplex. Hè? Hoezo precies? Dat weet je van niets. Die bitterbal daar, weet jij wat daarin zit? Ik wilde het echt begrijpen.”

“Maar je weet van niets ‘wat erin zit’, dat gebruikte ik daarna in een optreden. Heb je weleens seks met je vrouw, vroeg ik een paar mannen, ik weet niet wat er in een vrouw zit, weet iemand wat er in een vrouw zit? Wat zit er in lucht? Ik adem wel, maar wat adem ik in? We weten van het hele leven niets.”

Zoomoptreden

Eigenlijk verschilt Heertjes voorbereiding bij een liveoptreden niet van een zoomoptreden, waarvoor hij tegenwoordig ook gevraagd wordt. Zo trad hij vorig jaar online op als slotact van een bijeenkomst van verzekeraars. Vlak van tevoren kwam iemand naar hem toe en fluisterde: “Sommige kwesties liggen gevoelig. Je gaat toch geen rare dingen doen?”

Heertje: “Daar had ik mijn act mee moeten beginnen. Zo van: jullie zitten hier bij elkaar, jullie weten alles over risicoanalyse, en dit durven jullie niet aan, jullie willen op safe spelen, jullie vinden mij eng. Hoe denken jullie eigenlijk over mij? Dan had ik het bij mezelf gehouden, en was ik als vanzelf in mijn act gegleden.”

Maar Heertje ging zelf ook op safe spelen, hij wilde niemand schofferen. “Die man was bang voor mij, en ik was bang dat het misschien een raar begin was. De verzekeraars waren blij met mijn praatje, maar ik had enorm de pest in. Het was wél een goed begin geweest. Hier is wat aan de hand, moet het publiek denken.”

Radicaal omgooien

Een paar jaar terug besloot Heertje, vlak voordat hij op moest, zijn verhaal radicaal om te gooien door wat hij zijn voorganger hoorde zeggen. Dat was de toen beginnende comedian Teun van den Elzen, van wie Heertje inmiddels ook coach is.

“Ik had net met Frans Bromet een tv-documentaire over Israël gemaakt, we hebben beiden Joodse roots, en ik speelde voor het eerst weer. Ineens maakte Teun een grap die ik qua constructie wel begreep, maar die ik echt fout vond. Hij zei: ‘Homo’s zijn kritischer en vervelender tegen biseksuelen dan hetero’s dat zijn. En homo’s zouden beter moeten weten.’ En dat was hetzelfde met Joden, zei hij, die zouden ook beter moeten weten: vermoord in de Tweede Wereldoorlog, en dan hebben ze land, in Israël, en dan gaan ze daar Palestijnen onderdrukken.”

Raoul Heertje serie voorspel cultuur Beeld Rosalie van der Does
Raoul Heertje serie voorspel cultuurBeeld Rosalie van der Does

Heertje begreep de constructie - comedians maken vaak dat soort vergelijkingen. Maar hij dacht: hier moet ik iets over zeggen, anders ben ik een slappeling. “Ik dacht ook: hij begint net, en is geen antisemiet. Iemand zei: je liep als een tijger heen en weer voor jij op moest, in paniek. Alles wat ik van plan was, gooide ik weg, in mijn hoofd. Toen ben ik op het podium doorgegaan met heen en weer lopen, al pratend. Ik ben het gaan uitleggen, maar dan grappig. Los van dat het feitelijk niet klopt, moet je de vergelijking met de Holocaust niet maken. Joden zelf ook niet. Ik kon zijn uitspraak aanvechten en het hebben over het menselijk onvermogen tot leren van het verleden.”

Heertje is blij, zijn lol in optreden is terug. Hoewel hij ook toneelstukken vertaalt, scenario’s schrijft en comedians begeleidt, houdt hij van het podium. Hij denkt er zelfs over met een comedyprogramma te gaan toeren. Op voorwaarde dat het niet elke avond hetzelfde is. Niet: dit is het evangelie volgens Raoul Heertje.

“Ik wil leren en onderzoeken. Dat het voor mezelf leuk blijft, en voor het publiek. Ik ben trouwens ook fanatiek Hebreeuws aan het leren. Misschien dat ik ooit in Israël iets met stand-upcomedy ga doen. Iets ten goede bijdragen aan dat land, waar de politiek me totaal niet aanstaat, maar waar ik me tegelijkertijd enorm mee verbonden voel.”

Wie is Raoul Heertje?

Comedian, schrijver en scenarist Raoul Heertje (Bussum, 1963) richtte samen met zijn broer Eric stand-upgezelschap Comedytrain en comedyclub Toomler op. Ook was hij vanaf het begin betrokken bij het tv-programma Dit was het nieuws.

Nu treedt hij geregeld op in de Rotterdamse comedyclub Haug en Holy Moly in Breda. Met cameraman Frans Bromet maakte hij de documentaire Het Israël van Heertje en Bromet. Zodra het weer kan, treedt Heertje op in Club Haug in Rotterdam, en in maart op het Utrecht International Comedy Festival en het Amsterdams Kleinkunst Festival.

Lees ook:
Raoul Heertje: ‘Als ik maar geen genuanceerde dweil word’

Nu hij alles in zijn context ziet, is de tijd van snelle grappen voorbij. Raoul Heertje staat zichzelf niet meer toe een makkelijke mening te hebben. ‘Weet jij nog wie de goeien en de slechten zijn?’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden