Review

Rammelend door de ruimte

Wekenlang lagen de fans in de rij. Na zestien jaar verscheen eindelijk een nieuw deel van Star Wars, de filmische sf-schepping George Lucas. Star Wars is razend populair, maar is het ook een meesterwerk? De dialogen rammelen soms net zo hard als het door Harrison Ford bestuurde ruimteschip de 'Millennium Falcon'.

,,Hoor je dat? Ze hebben de hoofdprocessor geraakt. We worden vernietigd.'' Aan de openingszin herkent men het meesterwerk. Dat geldt voor romans. Voor films ligt het anders. Met ,,Did you hear that?'' begint de eerste Star Wars-film, die in 1977 uitkwam. ,,We zijn verloren'', roept iemand een paar seconden later. Ook niet de meest originele zin uit de filmgeschiedenis.

Waarom zijn zoveel volwassen kerels (oké, en een paar vrouwen) helemaal gek van een film die begint met een scène tussen twee kibbelende robots, een goudkleurig fatje, en een domme, bliepende dikkerd die steeds kapot gaat?

Ook de openingsscène doet er blijkbaar niet toe. Een andere, even omstreden grote productie, de vierdelige operacyclus 'Der Ring des Nibelungen', levenswerk van Richard Wagner, begint met drie vrouwen die in de Rijn een bad nemen, terwijl ze betekenisloze kreten uitslaan als Weia, Waga en Wagalaweia. Op het operatoneel is de Rijn meestal een groot kleed dat wappert dankzij de windmachine.

Tweeëntwintig jaar nadat de eerste Star Warsfilm uitkwam, is de schepping van George Lucas opnieuw een rage. Wekenlang lagen in New York fans in slaapzakken en tenten te wachten op een kaartje voor de Amerikaanse première van een nieuwe aflevering, die zestien jaar na de vorige verscheen. Deze week konden de eerste gelukkigen eindelijk 'Star Wars, The Phantom Menace' zien.

Bij commerciëel succesvolle filmreeksen als 'Police Academy' en 'Home Alone' wordt na een eerste, aansprekende aflevering in volgende delen voortgeborduurd op hetzelfde thema. Bij de Star Wars-films is iets anders aan de hand. The Phantom Menace is juist het eerste deel van de geschiedenis van de opstand in het Galactische Keizerrijk, die in de oorspronkelijke opzet van George Lucas uit negen delen bestaat. De film die in 1977 als eerste uitkwam, is deel vier. Drie jaar later volgde deel 5: 'The Empire Strikes Back', en in 1983 deel 6, onder de titel 'The Return of the Jedi'.

Het Star Wars-verhaal is zowel een verslag van een opstand in de ruimte te noemen met veel geknal tussen de sterren, als een vertelling met als moraal dat het gevoel uiteindelijk wint van de techniek, als een verhaal over het volwassen worden van Luke Skywalker, die uiteindelijk zijn vader moet doden om zijn eigen bestemming te bereiken en een Jedi-ridder te worden. Als in alle klassieke verhalen zijn er ingewikkelde en onvolledige familieverhoudingen. Net als in Wagner's operacyclus Der Ring, waar Siegmund en Sieglinde na een toevallige ontmoeting broer en zus blijken te zijn, herkent Luke Skywalker na lange tijd in prinses Leia, de leidster van de opstand tegen de keizer, zijn tweelingzus.

Net als Parsifal, in een andere creatie van Wagner, ontloopt Luke Skywalker zijn lot niet. De held uit Star Wars blijkt de zoon van de door het kwaad bevangen Darth Vader te zijn. Onbekend met zijn afkomst leeft hij ver weg als boerenknecht bij pleegouders. Op een dag landen de twee kibbelende robots toevallig bij hem in de buurt en deze Jut en Jul, die in de film C3PO en R2D2 heten, brengen hem in contact met prinses Leia en met de vroegere vriend en leermeester van zijn vader, Obi-Wan Kenobi.

In The Phantom Menace wordt uit de doeken gedaan hoe het komt dat Darth Vader, ooit een goede Jedi-ridder met de naam Anakin Skywalker, in de ban van het kwaad raakte. Misschien krijgen we ook te horen wie de moeder van Luke en Leia Skywalker was.

Met de Star Warsfilms heeft George Lucas een onderhoudende en tegelijk tijdloze productie willen maken, waar veel mensen een hoop plezier aan beleven. Dat laatste is in ieder geval gelukt. Geen film zonder moraal. Natuurlijk gaat het over de strijd tussen goed en kwaad, in Star Wars termen: Light side en Dark side. Het gaat ook over lotsbestemming, over volwassen worden en over de verhouding tussen techniek en gevoel. Zo probeert Luke Skywalker met een bom precies de enige zwakke plek te treffen van de Death Star, een vijandig ruimtestation ter grootte van de maan. Het lukt hem pas wanneer hij zijn computer uitzet en puur op zijn gevoel afgaat. Hollywood heerst ook in het heelal.

Het is niet de moraal die de Star Wars-fan naar de bioscoop, de speelgoedwinkel en de internetsites trekt. Zoals een productie als de Ring staat of valt met de muziek, gaat het bij Star Wars uiteindelijk om de ruimteschepen. Daarom kunnen de teksten gerust knullig zijn, wat zowel het geval is bij Wagner, met zijn tot vervelens toe volgehouden voorliefde voor een alliteratie met de letter w, als bij Star Wars, waar Luke Skywalker steeds weer te horen krijgt dat hij op zijn gevoel moet vertrouwen. En zoals het wachtwoord voor de Wagner-kenner de Walkürekreet 'Hojotoho' is, begroeten Star Wars fans elkaar met ,,May the Force be with you''.

Bij het schrijven van het Star Wars verhaal werd Lucas geïnspireerd door een televisieprogramma over de Flash Gordon strips uit de jaren dertig. 'Star Wars IV, A New Hope', werd in 1977 direct een succes en hield zich staande naast concurrenten als 'Battle Star Galactica' (1979) en 'Star Trek' (1979). De fans zagen ruimteschepen als de Millennium Falcon en de Star Destroyer als het ware over hun hoofden heen scheren, met zichtbare en goed uitgewerkte details. Totdantoe hadden sf-films vooral uit statische beelden bestaan, die zich beperkten tot de interieurs van de ruimteschepen, bevolkt door in veel aluminiumfolie gewikkelde acteurs.

George Lucas gebruikte een computergestuurde camera, iets nieuws in die tijd, en bereikte daardoor een ongekend levendig beeld van ruimtejagers als de 'Tie Fighter' en de 'T 65 x-wing' die door de ruimte buitelen. De techniek die werd gebruikt bij het maken van de Star Wars film was zo nieuw dat George Lucas moeite had om mensen te vinden die ermee konden werken. In een van zijn zeldzame interviews vertelt hij dat Star Wars gemaakt is door een ploeg jonge jongens van begin twintig.

Voor de speciale effecten liet Lucas een nieuwe studio bouwen. Een van de timmerlieden moest inspringen bij het hardop lezen van de proefteksten. De man deed het zo goed dat hij werd gecontracteerd voor de rol van Han Solo, de klusjesman-piloot van het vliegende wrak de Millennium Falcon, dat een cruciale rol speelt bij de reddende actie. Waarmee de gesjeesde acteur Harrison Ford alsnog op het witte doek kwam.

Een film die zijn kracht ontleent aan in die tijd nieuwe techniek dreigt snel te verouderen. Soms zorgt herkenning of vertedering voor een opleving. Zo is het nieuwe Thunderbirdfans vooral om het ontdekken van de bibberende zwarte hulpdraadjes te doen. Bij de oplaaiende belangstelling voor Star Wars gaat het om iets anders. Nog altijd is het een indrukwekkend gezicht om een Star Destroyer door het beeld te zien schuiven. De achtervolgingscène waarbij hoofdpersoon Luke Skywalker met zijn X-wing met duizelingwekkende snelheid door een nauwe kloof schiet, achtervolgd door de Darth Vader, kan de concurrentie nog altijd aan.

Toch is het niet alleen de techniek, en evenmin de in sf-films weinig voorkomende koddigheid die de Star Wars-cyclus succesvol maken. Star Wars is een wereld op zich, waarbij het getoonde maar een deel is van het hele verhaal. Ook wat dat betreft laat de filmcyclus zich vergelijken met opera. Net als Wagner met zijn Ring er niet in slaagde alles te vertellen van de verhalen die hij in zijn hoofd had, kan George Lucas niet een complete verfilming geven van zijn fantasie over de strijd tussen de sterren. Aan dat ontoereikende, ontlenen zowel de Ring als Star Wars hun kracht.

Nu de voorgeschiedenis van Darth Vader, Luke Skywalker en prinses Leia in de eerste drie delen uit de doeken zal worden gedaan, en daarmee een aantal raadsels opgelost gaan worden, zal blijken of Star Wars zijn glans houdt. Zo kan ook de techniek een struikelblok zijn. Kan de nieuwe Stars Wars wel voldoen aan de hooggespannen verwachtingen van het huidige, verwende bioscooppubliek? En zal ook de boodschap vernieuwd zijn, of moeten we het nog altijd doen met: ,,Vertrouw op je gevoel, schakel de computer uit''.

George Lucas heeft toegezegd dat de eerste drie delen met kortere tussenpozen zullen verschijnen dan bij de middelste drie het geval was. Of deel 7, 8 en 9 ooit verfilmd zullen worden is zeer de vraag. De bedenker van het verhaal zelf vermoedt dat zijn levenswerk 'Unvollendet' zal blijven. Waarmee het iets krijgt van de glans van een meesterwerk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden