InterviewPianomuziek

Ralph van Raat wil zelf ontdekken waarom een stuk mooi is

Pianist Ralph van Raat. Beeld Bram Petraeus

Waarom makkelijk doen als het moeilijk kan? Pianist Ralph van Raat houdt ervan om zich in te spannen voor muziek. Op zijn dertigste cd laat hij de meesterwerken links liggen en speelt hij zelden of nooit gehoorde stukken. 

1917 was een beroerd jaar voor Claude Debussy. Het was oorlog in Frankrijk, de winter was extreem koud, hij was zwaar ziek, kon de deur niet uit en had geen rooie cent. Gelukkig leverde de kolenboer gratis een partij kolen bij hem af. Als dank deed Debussy hem een muziekstuk cadeau, een pianowerk met de titel ‘Avonden verlicht door de warmte van de kolen’.

Het vrijwel onbekende werkje van Debussy staat op de nieuwe cd van pianist Ralph van Raat, die is getiteld ‘French Piano Rarities’ (Franse pianozeldzaamheden). Van Raat nam onder andere ook een onbekend menuet van Ravel op, dat de componist ooit had neergekrabbeld op de achterkant van het opgavenblad van een van zijn conservatoriumleerlingen. Ook een stukje dat Messiaen schreef voor zijn leerlingen, om te testen of ze snel van blad konden spelen, staat op de cd.

Achteloos gecomponeerde stukjes, opzij gelegd door de componist, nooit officieel uitgegeven. Maar net als bij een toevallig gevonden schetsje van Rembrandt of Leonardo da Vinci zie je het genie erdoorheen schemeren.

Muzikale afvalproducten

Er zijn niet veel pianisten die de moeite nemen dit soort ‘afvalproducten’ op te nemen. Het ligt toch meer voor de hand om je met de meesterwerken van componisten bezig te houden. Maar Ralph van Raat (42) houdt er wel van om de zijpaden van de muziekgeschiedenis op te zoeken. Op de dertig cd’s die hij tot nu toe maakte, staan werken van onder andere Adams, Andriessen, Messiaen, Pärt, Rzewski, Tavener. Geen Bach, Beethoven of Brahms; zijn hart ligt bij de muziek uit de twintigste eeuw, van Debussy tot vandaag gecomponeerde muziek. Dat is vaak extreem moeilijke muziek, die veel tijd en inspanning vergt. Van Raat voelt zich er daardoor juist toe aangetrokken.

Waarom dat is legt hij uit in zijn woonkamer in Hilversum, die door een plotselinge, door de coronastilte veroorzaakte opruimwoede vol ligt met herinneringen aan zijn middelbareschooltijd. “Ik hou ervan als ik ergens moeite voor moet doen. Kijk maar eens naar deze lastige scheikundesommen die ik vroeger maakte. Ik heb van huis uit meegekregen dat het niet verkeerd is om ergens je schouders onder te zetten.

“Ik vind het ook prettig om zelf te ontdekken wat mooi is aan een stuk. Bij een componist als Liszt ligt de emotie die hij wil opwekken er dik bovenop. Maar bij iemand als Pierre Boulez, wiens muziek juist iets objectiefs heeft, moet je op zoek gaan naar de emotie. En ik waardeer het dan des te meer als ik me eerst 27 minuten in het zweet heb moeten werken. In zijn jeugdwerk ‘Prélude, Toccata et Scherzo’ hoor je in het derde deel opeens klokgelui. Klokken, het symbool voor de dood: zou hij daar toen mee bezig zijn geweest? Dat vind ik een ontroerend idee.”

Boulez laat zich horen als gevoelsmens

‘Prélude, Toccata et Scherzo’ is het belangrijkste werk op deze cd. Van Raat bracht vorig jaar in Parijs de wereldpremière van dit stuk en is ook de eerste die het op cd mag opnemen. Hij vond het stuk bij toeval in de archieven van de Paul Sacher Stiftung in Basel, vroeg of hij het mocht spelen en kreeg toestemming van de erven van Boulez. De Franse componist, in 2016 overleden, was pas negentien toen hij dit schreef. Al is het nog geen meesterwerk, Van Raat vindt het heel waardevol om te spelen.

“Hij had zijn eigen stem nog niet gevonden, maar in dit stuk hoor je dat Boulez echt een romantische kant had. Zijn latere werk is erg rationeel en uitgebeend, maar door dit stuk begrijp je dat hij in de kern een gevoelsmens was. Voor veel mensen is Boulez een kille componist met een wiskundige inslag, voor mij is hij enorm opwindend: een oerkracht, een onmenselijke grootheid.”

Van Raat is nog niet van Boulez af. De erven hebben hem gevraagd ook de overige serieuze jeugdwerken van Boulez in première te brengen. “Er zijn nog twee grote werken: ‘Trois Psalmodies’ en ‘Thème et variations pour la main gauche’. En dan nog een stukje getiteld ‘Fragment d’une Esquisse’. Ik speel ze in januari in Parijs. Jammer dat ik de partituren nog niet heb. Door de coronacrisis heb ik nu tijd om te studeren.”

Ja, die rariteiten zijn de moeite waard om op cd te zetten, vindt Van Raat. “Imperfectie is soms interessanter dan volmaaktheid, omdat je de worsteling van de componist erdoorheen ziet. Anderzijds, dat menuet van Ravel, dat slechts één minuut duurt, is gewoon net zo perfect als alles van Ravel. Een genie heeft niet altijd een symfonie of concert nodig, soms is één minuut genoeg.”

De cd ‘French Piano Rarities’, met muziek van Boulez, Debussy, Messiaen en Ravel, is uitgebracht op het label Naxos. Van Raat had meer opgenomen dan erop paste. De extra track – ‘Incises’ van Boulez – is op de site van Naxos te beluisteren.

Ralph van RaatBeeld Ralph van Raat

Lees ook:

Ralph van Raat: een Hollander in Parijs

Pierre Boulez, een ontoegankelijke componist die emoties schuwde? Niet volgens pianist Ralph van Raat, die afgelopen weekend in Parijs een nog onbekend werk van de Franse componist in première bracht en daar met bravo’s overladen werd.

Ik geef een boodschap van eenheid aan Rutte

Welk kunstwerk zou je een politicus in de aanloop naar de verkiezingen willen geven? Met welke kunst zou je zijn blik willen openen of sturen? Pianist Ralph van Raat wil VVD-lijsttrekker Rutte de Concord Sonata van Charles Ives aanbevelen, vanwege de boodschap van hoop en eenheid in het stuk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden