TaalTon den Boon

Rafelrand is in figuurlijk gebruik een breed en daardoor vaag begrip geworden

Beeld X

In de jaren zeventig werd de metafoor ‘rafelrand van de maatschappij/samenleving’ geïntroduceerd als synoniem van de zelfkant van de maatschappij. De Dikke Van Dale beschrijft deze metafoor onder de figuurlijke betekenis van rafelrand: ‘stads­rand be­schouwd als lo­ca­tie waar ver­hou­dings­ge­wijs veel il­le­ga­le en on­maat­schap­pe­lij­ke ac­ti­vi­tei­ten plaats­vin­den’. 

Oorspronkelijk zal bij de rafelrand van de maatschappij inderdaad wel zijn gedacht aan die stadsrand, maar de betekenis is gaandeweg abstracter en ruimer geworden. Met de rafelranden van de maatschappij, de economie, de politiek en dergelijke wordt vaak niet meer verwezen naar wat zich afspeelt in de marges van de samenleving, de economie of de politiek, maar naar ‘de minder fraaie kanten’ ervan. Diezelfde (ongunstige) betekenis heeft rafelrand ook in de onlangs door de VVD gebezigde uitdrukking ‘rafelranden van het kapitalisme’. Daarmee worden blijkbaar de excessen bedoeld, die afbreuk doen aan de kwaliteit van dit economische systeem.

Rafelrand duikt ook op in andere contexten, zoals ‘de rafelranden van de liefde’. De betekenis daarvan is vrij vaag. Gaat het om uitzonderlijke aspecten van de liefde, om aspecten die een ongemakkelijk gevoel opleveren of simpelweg om seksuele aberraties? Er zijn daarentegen ook contexten waarin de betekenis van rafelrand juist vrij banaal is. Zo gaat het in ‘de rafelranden van de spelling’ om de uitzonderingsgevallen die niet goed beregeld zijn.

Uit deze voorbeelden blijkt dat zich uit de figuurlijke betekenis ‘stadsrand’ twee andere figuurlijke betekenissen hebben ontwikkeld (de marge van iets en de minder fraaie kanten van iets) die abstracter en daardoor breder inzetbaar zijn. Daarom kunnen we het nu zelfs hebben over mensen met een rafelrandje: mensen met een crimineel verleden of althans met minder fraaie eigenschappen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden