Recensie

Raduan Nassar weet de ruzie tot kunst te verheffen

cover Beeld rv

Eindelijk werd de gelauwerde Braziliaanse auteur Raduan Nassar (82) in het Nederlands vertaald.

Raduan Nassar

Bijbelse landbouw

Vert. Harrie Lemmens
Prometheus; 192 blz. € 19,99

Een glas woede
Vert. Harrie Lemmens
Prometheus; 80 blz. € 12,99

Met twee boeken tegelijk wordt de Braziliaanse auteur Raduan Nassar nu bij ons geïntroduceerd. Dat werd hoog tijd: Nassar is inmiddels 82, in Frankrijk en Duitsland werden zijn boeken jaren geleden al vertaald, en terecht. Naast zijn werk als kledinghandelaar, konijnenfokker, journalist en boer schreef Nassar een schitterend oeuvre bij elkaar.

Afgezien van de twee nu vertaalde boeken uit de jaren zeventig, bestaat dat trouwens uit niet meer dan een paar verhalen en een enkel essay. Maar het is wel zo eigenzinnig dat de schrijver er in 2016 de Camões-prijs voor ontving, de belangrijkste literaire bekroning in de Portugeestalige wereld.

Het oudste boek

Het oudste boek van deze twee, de roman ‘Bijbelse landbouw’ uit 1975, moeten we volgens de schrijver lezen als een omgekeerde versie van de parabel van de verloren zoon. Het is het verhaal van de jonge André, die een onderdrukkend patriarchaal gezin en zijn incestueuze liefde voor zijn zuster Ana is ontvlucht. Zijn oudste broer Pedro haalt hem uit een armetierig logement terug naar huis, waar de confrontatie met zijn vader tragisch eindigt.

‘Bijbelse landbouw’ bevat veel fraaie passages die in het geheugen blijven haken, zoals deze bittere overdenking van de hoofdpersoon: “er bestaat geen vrede die niet een einde kent, hoogste goed, een slot, en geen glas zonder onderin gif; iedereen weet dat.” Het boek gaat wel enigszins gebukt onder de losse structuur, waar je als lezer maar langzaam greep op krijgt.

De roman verbleekt naar mijn mening daarom bij de meesterlijke, bondige novelle ‘Een glas woede’ uit 1978, die simpeler en overzichtelijker is opgezet, en ook al draait om een botsing: een oudere man brengt de nacht door met zijn jongere geliefde, een journaliste, en krijgt ruzie met haar.

Achtergronden van de personages

Over de achtergronden van de personages komt de lezer weinig te weten. Uiterlijk, kleding, dagelijkse bezigheden, familie en vrienden, Raduan Nassar verspilt er amper woorden aan. We vernemen alleen dat de man zich sociaal de mindere voelt van de vrouw. Al even karig is de beschrijving van het decor. Het verhaal speelt zich af rond een huis buiten het stadscentrum, er is wat huishoudelijk personeel, en dat is de informatie waarmee we het moeten doen. Toch heb je dankzij de mooie karaktertekening van de hoofdpersoon als lezer nooit de indruk een schematisch, bijna abstract verhaal te lezen.

De stomende liefdesscène tussen de hoofdpersonen waarmee het verhaal opent, blijkt in alle opzichten slechts een voorspel: wanneer de vrouw na afloop in haar auto wil stappen, valt het oog van de man op zijn heg. Onthutst ziet hij dat mieren die onherstelbaar hebben toegetakeld. De man ontsteekt hierover in woede tegen de vrouw. Het is een ongewone aanleiding voor een ruzie tussen minnaars, maar Karel van het Reve mocht er graag op wijzen: juist een dergelijk onlogisch detail maakt een verhaal levensecht en overtuigend. De vrouw reageert ironisch-laconiek op de uitval van haar minnaar, waarna deze pas goed in razernij ontsteekt.

Crescendo van hun botsing

Van de 73 bladzijden die het verhaal telt, zijn er zo’n 50 gewijd aan het crescendo van hun botsing, waarin de verwijten steeds heftiger en intiemer worden, en al snel niets meer te maken hebben met de manier waarop de insecten hebben huisgehouden in de tuin. Met inlevingsvermogen beschrijft Nassar in één lange volzin alle aspecten die van een ruzie zo’n intense maar ook lastige vorm van communiceren maken. Een ruzie met iemand die veel voor je betekent heeft niet alleen als doel die ander te vernederen, ze is rijk aan paradoxen, valkuilen en, niet te vergeten, zelfdestructie.

Nassar gaat de zaken virtuoos te lijf met zijn psychologisch ontleedmes: de steken onder water, het voluptueus genot van de woordvondsten afgewisseld met komisch hoogdravende clichés, het vastklampen aan een idee, de angst om in de discussie steken te laten vallen, maar ook het opwindende gevoel begonnen te zijn aan een reinigende reis met onbekende bestemming - het zijn allemaal onderdelen van een dolle rit in een emotionele achtbaan waarin de hoofdpersoon de controle steeds verder verliest - maar die uiteindelijk op de laatste bladzijden een geloofwaardige bekroning vindt. Want bij Nassar wordt ruzie tot een kunstvorm verheven.

Lees hier meer boekrecensies van Trouw. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden