Omroepbestel

Raad voor Cultuur wil nieuwe spelregels voor de omroepen: vooral AvroTros en KRO-NCRV liggen onder vuur

Arnold Karskens van omroep Ongehoord Nederland volgt een debat over de Mediawet.  Beeld ANP
Arnold Karskens van omroep Ongehoord Nederland volgt een debat over de Mediawet.Beeld ANP

De spelregels voor het omroepbestel moeten op de schop volgens de Raad voor Cultuur. Bestaande omroepen moeten eruit gezet kunnen worden als ze niet langer een maatschappelijke stroming vertegenwoordigen. Vooral AvroTros en KRO-NCRV liggen onder vuur.

Het publieke omroepstelsel is achterhaald. Veel van de huidige omroepen stammen nog uit de tijd van de verzuiling, maar de samenleving ziet er inmiddels heel anders uit. De Raad voor Cultuur (RvC) wil dat de spelregels worden aangepast. Belangrijkste aanpassing: het moet mogelijk zijn om bestaande omroepen uit het bestel te zetten en nieuwe initiatieven te weigeren.

De raad stuurt donderdag zijn advies over de omroepen aan demissionair minister Arie Slob. Daarin krijgen verschillende omroepen, ook de oude, ervan langs. Sommige grote fusieomroepen zijn in hun programmering te veel op elkaar gaan lijken. Ze sluiten ook niet meer aan bij een duidelijke stroming in de samenleving. Maar op grond van de huidige spelregels kan de Raad de minister niet adviseren om nieuwe omroepen te weigeren of te stoppen met de financiering van bestaande omroepen.

Volgens voorzitter Kristel Baele is de samenleving veranderd, maar zijn de voorwaarden waaraan een omroep moet voldoen niet mee veranderd. “In de huidige maatschappij organiseren mensen zich – soms zelfs maar tijdelijk – op basis van leeftijd, stad, regio, hobby’s, politieke voorkeur, etc. Dat maakt dat de huidige criteria lastiger toepasbaar zijn geworden.”

Stelsel is niet meer flexibel

Om toe te treden tot het publieke bestel moet een omroep een maatschappelijke stroming vertegenwoordigen en een ‘publieke waarde’ hebben, staat in de Mediawet uit 2008. Dat zijn abstracte criteria en dat maakt beoordeling lastig. Het gevolg is dat het stelsel niet meer flexibel is. “Ze leveren geen doorslaggevende argumenten op om te kunnen zeggen: ‘Fijn dat u hier was, maar het wordt toch tijd dat u wat anders gaat doen’.”

Vooral sommige grote fusieomroepen ontbreekt het aan een modern gezicht. Zo wil de AvroTros ‘ondogmatisch zijn, onafhankelijk van ideologieën, hetzij politieke, hetzij religieuze’. Dat geeft de omroep op papier een weinig uitgesproken identiteit, vindt de Raad. Toch krijgt de omroep een positief advies omdat het programma-aanbod nog voldoende onderscheidend is.

Bij de KRO-NCRV bestaat de traditionele doelgroep uit mensen die het christelijk geloof aanhangen. In de plannen is te lezen dat de omroep zich meer wil richten op een nieuw en jonger publiek, dat geïnteresseerd is in zingevingsvragen in het algemeen, los van kerk en geloof. Vooruitstrevend, vindt de raad, maar dat is nog niet altijd terug te zien in de programma’s die de omroep maakt.

De nieuwe aspirant-omroepen ZWART en Ongehoord Nederland kunnen opgelucht ademhalen: zij mogen van de RvC programma’s gaan maken voor de Nederlandse Publieke Omroep.

Nieuwe maatschappelijke stroming

Voor het nieuwe Ongehoord Nederland geldt dat ze duidelijk een nieuwe maatschappelijke stroming vertegenwoordigen, maar ze moeten zich volgens de Raad wel distantiëren van het stelselmatig diskwalificeren van de NOS als onafhankelijk nieuwsmedium door de voorzitter. ZWART krijgt het advies van de Raad om alert te blijven op journalistieke waarden, zeker omdat de omroep zegt te willen ‘verbinden’. Dit naar aanleiding van een incident, waarbij een van de ZWART-oprichters een EO-journalist op onaanvaardbare wijze onder druk zette om materiaal te verwijderen.

Het is belangrijk dat ook stemmen die zich nu ongehoord voelen ruimte krijgen, maar de Raad waarschuwt ook voor uitholling van het systeem van binnenuit. Journalistieke integriteit en de kwaliteit van de programma’s moeten leidend zijn, zegt Baele. “Zeker in deze tijd van nepnieuws, deepfakes en desinformatie.”

De Raad wijst erop dat bijvoorbeeld de Raad voor de Journalistiek en de Ombudsman van de NPO wel tot een oordeel kunnen komen, maar niet de mogelijkheid hebben om sancties op te leggen als omroepen zich niet houden aan de journalistieke code.

Uiteindelijk beslist de minister voor 1 augustus op basis van de adviezen van de RvC, het Commissariaat voor de Media en de NPO welke omroepen kunnen blijven en welke er moeten gaan.

Lees ook:

Omroepen krijgen van de NPO meer vrijheid voor hun online activiteiten

De NPO en de omroepen gaan de boel anders inrichten. Programma’s worden ingedeeld naar genres en de omroepen krijgen online meer vrijheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden