Queen Elizabeth leent ons Hollandse meesters

'Meisje in de slaapkamer', van Jan Steen. Beeld TRBeeld

Wat zouden de favoriete schilderijen zijn van de Britse koningin Elizabeth? Zou ze stiekem gniffelen om de dronkemanstaferelen van Jan Steen? Raakt ze ontroerd door het ragfijne portretje van Gerrit Dou van een meisje dat uien hakt? En waar zouden prins Charles en zijn echtgenote Camilla graag naar kijken? Misschien wel naar dat erotische schilderij van Jan Steen van een vrouw die op bed haar sok uittrekt.

Deze geheimen van Buckingham Palace worden niet ontsluierd op de tentoonstelling in het Mauritshuis van topstukken uit de collectie van het Britse koningshuis. Maar de 22 schilderijen die er hangen, maken wel duidelijk dat de Britse Royal Collection er een van wereldklasse is. Alleen al 'De muziekles' van Johannes Vermeer is een reis naar het Mauritshuis waard.

Er wordt weleens een enkel schilderij uitgeleend uit de Britse koninklijke collectie, een van de laatst overgebleven Europese koninklijke verzamelingen. Maar nog nooit waren er hier zoveel tegelijk te zien. Het zijn allemaal genrestukken, voorstellingen uit het dagelijks leven, afgebeeld door bekende schilders uit de Hollandse Gouden Eeuw, van Jan Steen en Johannes Vermeer tot Pieter de Hooch, Gerrit Dou en Gabriël Metsu.

Hoe kregen ze dit voor elkaar in het Mauritshuis? "Omdat we veel met elkaar gemeen hebben", zegt directeur Emilie Gordenker. De Royal Collection en het Mauritshuis zijn beide koninklijke verzamelingen met topstukken van Hollandse meesters uit de Gouden Eeuw. Koning George IV kocht begin negentiende eeuw veel schilderijen aan. In Nederland waren stadhouders Willem IV en V de grondleggers van de verzameling in het Mauritshuis.

Wat ook helpt, is dat Gordenker 'de juiste man op de juiste plek' kent. Ze heeft eerder samengewerkt met Desmond Shawe-Taylor, de conservator van de Royal Collection.

Die verzameling omvat ruim zevenduizend schilderijen, waaronder 306 van Hollandse meesters. De kunstwerken zijn verspreid over dertien paleizen in Engeland en Schotland, waartussen ze rouleren. Voor het publiek zijn er regelmatig wisseltentoonstellingen.

Het Mauritshuis koos voor genrestukken, omdat die toegankelijk zijn voor een breed publiek en gewoon leuk om naar te kijken. Het zijn taferelen uit het alledaagse leven, van eenvoudige boeren in een herberg tot rijke mensen in chique interieurs. Ze zitten vol erotische symboliek of hebben een moralistische boodschap. Bij Jan Steen ligt die er vaak duimendik op, met zijn hitsige taferelen van mannen die vrouwen dronken voeren, vechtende boeren en joelende vrouwen bij een bordeel. Dat lichamelijk genot vergankelijk is, maakt hij duidelijk door bijvoorbeeld een schedel af te beelden en een luit met een gebroken snaar.

Op andere schilderijen is de boodschap meer verhuld. Zo kan een kous of sok een aanduiding zijn voor het vrouwelijke geslachtsdeel en het schilderij een amoureuze lading geven, zeker als de vrouw die uittrekt. Voor alle duidelijkheid schilderde Jan Steen daarom ook striemen op de kuiten van de vrouw. Op de tentoonstelling hangt - heel attent - een lijstje met zaken waar de bezoeker op moet letten om verborgen boodschappen te doorgronden.

'Hollanders in huis: Vermeer en tijdgenoten uit de Britse Royal Collection', t/m 8 januari in het Mauritshuis in Den Haag.

'De muziekles' van Johannes Vermeer Beeld TRBeeld
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden