TaalTon den Boon

Qua betekenissen gaat het woord corona in het voetspoor van de pest

Een geluk bij een ongeluk: door de corona­lockdown gaan we weer meer lezen. Kennissen melden dat ze ‘Liefde in tijden van cholera’ van Marquez opnieuw ter hand hebben genomen, of ‘De pest’ van Camus.

‘De pest’ is ook taalkundig gezien interessant. Anders dan de meeste namen van aandoeningen vereist deze ziektenaam in contexten als ‘hij heeft …’ namelijk een lidwoord. Je zegt nooit ‘hij heeft pest’, maar altijd ‘hij heeft de pest’ of ‘zij is aan de pest gestorven’. In dit opzicht verschilt de pest van veel andere ziektenamen (‘hij heeft aids, cholera, ebola’ of ‘zij is aan hepatitis, kanker, tuberculose overleden’). Ziektenamen die qua lidwoordgebruik wel op de pest lijken, zijn de oude vertrouwde bof, griep, mazelen en pokken, die zowel met als zonder lidwoord voorkomen: hij heeft (de) griep, enz.

De noodzaak van het lidwoord

In samenstellingen met pest vervalt de noodzaak van het lidwoord trouwens, getuige zinnen als ‘hij heeft (de) builenpest’ en ‘zij is aan (de) longpest overleden’. In combinaties als ‘in tijden van pest’ (d.w.z. tijdens pestepidemieën) is het lidwoord ook niet nodig.

Zulke tijden heten trouwens meestal kortweg ‘de pest’, bijvoorbeeld in ‘Tijdens de pest stierf half Europa’ (d.w.z. in tijden dat er een pestepidemie heerste).

Dezer dagen zien we een nieuwe ziektenaam in rap tempo courant worden. Nu eens lees je over ‘corona’, dan weer over ‘de corona’. En in contexten als ‘in tijden van corona’ en ‘corona legt de economie plat’ wordt corona als verkorting van corona-epidemie gebruikt. Qua betekenis en combineerbaarheid is deze nieuwe ziektenaam dus volop in ontwikkeling.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden