Review

Pure beeldpoëzie van Carsen in 'Dialogues des Carmélites'

AMSTERDAM - In het tweede bedrijf van Francis Poulencs opera 'Dialogues des Carmélites' probeert Soeur Mathilde een reden te vinden voor de woede van het door de revolutie aangestoken Franse volk jegens religieuzen: 'Ze zijn bang. Iedereen is bang. Ze dragen de angst op elkaar over, net als de pest of de cholera wanneer er een epidemie heerst.' Angst - daar gaat Poulencs opera over. Angst niet alleen van het volk, maar ook de doodsangst van de oude priores en vooral de aangeboren angst van Blanche ('een ziekte', zegt ze zelf), een angst die ze uiteindelijk op grootse wijze overwint.

In de productie van de Canadese regisseur Robert Carsen en Canadese dirigent Yves Abel, die De Nederlandse Opera (DNO) maandagavond in reprise nam, wordt die angst zonder effectbejag, maar heel doeltreffend in beeld gebracht. Carsen voert het volk direct ten tonele. Stilzwijgend staat de horde figuranten rondom de eerste scène, waarin de markies de la Force met zijn zoon over de angsten van zijn dochter Blanche praat. Het volk is in onbestemde hedendaagse kledij gestoken, de markies en zijn zoon dragen de kleding die bij het ancien régime hoort. De stille dreiging van deze tegenstelling wordt direct voelbaar.

Het decor (ontwerp van Michael Levine) is tot een minimum teruggebracht. Achter omhoogschuivende zij- en achterwanden komen de hordes ineens te voorschijn, schuifelen over het lege toneel en veranderen haast ongemerkt het decor door spullen die ze op het podium achterlaten. Het uitgekiende lichtontwerp van Jean Kalman verleent een meerwaarde aan dit decor; het zet de nonnen gevangen in een klein vierkant van licht op de grond of plaatst de intredende Blanche als Madonna in een stralende lichtbundel. Het oogt allemaal uiterst simpel, maar het effect is optimaal; het is pure beeldpoëzie zonder gevaar van bidprentjes-sentimentaliteit.

'Dialogues des Carmélites' (1957) speelt vóór en tijdens de Franse Revolutie, maar die historische gebeurtenis is slechts een kader op de achtergrond. Poulenc, die ooit zei 'Blanche ben ik zelf', schreef zijn eigen libretto naar het gelijknamige toneelstuk van Georges Bernanos. Die baseerde zich op de novelle 'Die Letzte am Schafott' van Gertrud von Le Fort. Het historische lot van de zestien karmelietessen van Compiègne die in 1794 onder de guillotine kwamen, dient als achtergrond voor een diepgaand onderzoek naar angsten, waarin de niet-historische figuur van Blanche een hoofdrol speelt.

Blanche zoekt een toevluchtsoord voor haar angsten in het klooster. Daar moet ze meemaken hoe de oude priores op haar sterfbed in een waanzinnige doodsangst vervalt en als onder dreiging van de Revolutie de nonnen een gelofte van martelaarschap afleggen, vlucht Blanche weer naar de gewone wereld om als dienstmeid te gaan werken. Als de nonnen uiteindelijk het hoofd onder de guillotine moeten leggen, voegt Blanche zich op het laatste moment bij hen.

Ruim vier jaar na de première-reeks zijn de belangrijke vrouwenrollen door andere zangeressen ingevuld. Susan Chilcott zingt de rol van Blanche nu voor het eerst en ze overtuigt met haar mooi uitgespeelde twijfel en met een stem die vervoerend klinkt, maar die ook de felle uithaal niet schuwt. Uitermate indrukwekkend is Judith Forst als de oude priores. Afgaande op Forsts meeslepende acteerprestaties en op de autoritaire wijze waarop zij haar rol vocaal gestalte geeft, zou je denken dat dit een paraderol van de Canadese mezzo is; ze zingt de rol hier echter voor het eerst. De kwinkelerende Claron McFadden (Constance) zong ook al zo goed in de eerste reeks en Kathryn Harries maakt de onmacht van Mère Marie in stem en lijf volkomen duidelijk. Onder Abel speelt het Nederlands Philharmonisch Orkest met fijnzinnige terughoudendheid, alle ruimte latend aan de dialogen op het toneel.

'Dialogues des Carmélites' is een van de sterkste producties uit de geschiedenis van DNO. Alleen al het verrassend poëtische guillotine-slot -Carsen op zijn allerbest- verdient een gang naar het Muziektheater.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden