Opinie

Prins Sikkeneur van Elseneur

Polsend naar toneelspelers voor zijn locatievoorstelling stuitte regisseur Carol Linssen op een actrice die iets anders dan 'Hamlet' aan haar hoofd had. Maar ze wilde wel weten waarom Linssen 'Hamlet' in de openlucht ging uitvoeren. Een stuk verdriet noemde zij Shakespeares Deense prins nog net niet. ,,Ik vind hem zo sikkeneurig.'' Aha, begreep Linssen subiet, dát woord heb ik nodig. Zo werd het personage Sikkeneur geboren, Prins van Elseneur.

Niet alleen Hamlets eigennaam, maar alle namen sneuvelden vervolgens uit 'het hof van Elsinore en daaromtrent'. Hamlet's vertrouweling Horatio heet 'vriend van Sikkeneur', zijn liefje Ophelia simpelweg 'dochter van de Adviseur' en de twee sukkelaars/verraders Rozencrantz & Guildenstern zijn samengebald in het personage 'Rozen'. Titel van het toneelstuk: 'De ondergang van Elseneur'. Plaats van handeling: De bouwput op het terrein waar vroeger het paleis Elseneur stond.

Oud-studenten van de Arnhemse Toneelschool spelen 'De ondergang van Elseneur' in het openluchttheater De Pinkenberg in Velp/Rozendaal bij Arnhem. Het intieme theater in odeon-vorm is omringd door bos en onbetrouwbaar lover. Stemmen zingen hier, voordat je het weet, de rondte of het mos in. Maar juist vanwege de intieme halve cirkel gaf de regisseur zijn spelers geen versterkende microfoontjes. Even overwoog hij nog bakken gevuld met water tussen toeschouwers en spelers te plaatsen, maar ook dat liet hij achterwege. Water draagt immers stemgeluid over.

Voor haar verdrinkingsdood neemt Sikkeneurs vriendin wel een bad, maar dat is een modderbad en voor de toeschouwers niet te zien. Soppend van de modder komt zij het toneel op, om daar als verzonken ziel voort te dolen. In haar waanzinlied melangeert de voormalige Ophelia tekstflarden uit 'Macbeth' en haiku's in het Japans, Nederlands en koeterwaals: ,,Kava kava citroenmelisse, schoonheid terug je kunt weer pissen. Yet who would have thought the old man to have had so much blood in him. Hirou mano mina ugoku nari shio higata. Alles wat we van het ebstrand oprapen leeft.''

Zowel Sikkeneur zelf, als de voormalige Horatio en dito adviseur Polonius wordt door vrouwelijke acteurs gespeeld. Dat is geen poging tot een hekserige vrouwen-Hamlet. Regisseur Linssen: ,,Deze voorstelling moet een surrealistische droom en nachtmerrie worden. Met net als de Japanse priesters uit het No-spel die eerst de geschiedenis moeten vertellen, voordat zij het nirwana in kunnen. Het verhaal moet gehoord worden, dat geldt ook voor de acteurs zelf. Het is een geschiedenis die zich herhaalt. De kliek van Elseneur is mafioos. Iedereen mag zich maar op één manier gedragen, iedereen houdt elkaar doorlopend in de gaten. Iedereen is in identiek avondtoilet gekleed. Alles is androgyn, ook de mannenrollen zijn ambigu. Het is een stelletje griezels. Ook de toeschouwer zelf raakt op z'n hoede: is dat een man, een vrouw? Of nee, het heeft een staart.''

Zelf speelt Linssen de doodgraver alias de begrafenisondernemer. Ook die krijgt een dubbelzinnige verschijningsvorm. ,,Ik ben geen volkse man, ook geen grafdelver, eerder een mystieke vreemdeling in wie spotternij huist. Hij heeft als vierde generatie begrafenisondernemer een goede neus voor de dood, komt niet aan het hof van Elseneur, en toch weer wel. Ik zit dus ook niet letterlijk in de grond te scheppen, ik heb niet eens een schop. Wel een echte schedel -die van Yorrick- en bij nader inzien geen tennisbal of knolraap in de hand.''

Als in de slotscène vrijwel iedereen elkaar heeft uitgeroeid, bericht de 'vriend van Sikkeneur' via zijn dagboek niet in Shakespeare's woorden ('Nu breekt een nobel hart') maar in zijn eigen logboekstijl: 'Sikkeneur is dood. Mijn vriend is dood.' Om uiteindelijk toch bij het origineel aan te landen: ,,Het felle gif kraait koning in mijn geest, mijn vriend. Blijf in deze barre wereld en schrijf mijn verhaal. Toen sprak Sikkeneur zijn laatste woorden. De rest is stilte.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden