Review

Prachtige en gevoelige tragedie

Bij de politieke ontvoeringen in de jaren zeventig maakten de toen nog schaarse nieuwsfoto's van de gegijzelden de meeste indruk. De foto van de naar haar ontvoerders overgelopen, zwaar bewapende Patti Hearst bijvoorbeeld, of van de door de RAF ontvoerde Duitse industrieel Schleyer. Het meest dramatisch misschien wel, was het beeld van Aldo Moro. De ontvoering van de Italiaanse christen-democraat Aldo Moro door de Rode Brigades was een zaak die iedereen raakte, tot ver buiten Italië. En niet alleen omdat Moro in zijn noodlot slechts een 'stand-in' was; vervanger van de beter beveiligde premier Andreotti. Er was op de door de terroristen verspreide foto een aangrijpend contrast tussen de figuur Moro - zijn integriteit, de geweldloosheid die hij nastreefde - en de situatie waarin hij zich bevond. Een kwetsbare oude man, gebogen, berustende glimlach, poserend voor de terroristenvlag. Een verzoener in onverzoenlijke omstandigheden. Die foto zien we terug in de prachtige, gevoelige film die Marco Bellochio over de ontvoering maakte: 'Buongiorno, Notte'. (De titel komt uit een gedicht van Emily Dickinson.) Bellochio stapt in zijn film over de drempel van het appartement waar Aldo Moro verbleef met zijn ontvoerders.

Jann Ruyters

Hij gaat naar de kant die toen onzichtbaar bleef en waarvoor we ook nu afhankelijk zijn van interpretaties van buitenstaanders; soms te eenduidig zoals in het schematische beeld van de radicale Giulia in de succesfilm 'La Méglio Gioventu'. Bellochio ba-seerde zich op de autobiografie van zo'n Rode-Brigadeterroriste, de enige vrouw bij de ontvoerders, Anna Laura Braghetti (hier Chiara). Hij volgt haar in 1998 gepubliceerde verslag getrouw maar drenkt die herinneringen in een andere emotie. Onontkoombaarheid beheerst 'Buongiorno, Notte'. Niet alleen Moro raakt gevangen, ook de naïeve terroristen zelf, langzaam maar zeker, in een situatie die zij niet langer beheersen.

Eerst is er nog rust en efficiëntie; zoals in de openingsbeelden waarin Chiara en een medeterrorist als nep-echtpaar samen het appartement bezichtigen waar zij Moro willen verbergen. Het is een inspectie: het tweetal reageert nauwelijks op de loftuitingen van de makelaar (goed be-schut!, leuke poes!). Nauwgezetheid in handelingen heerst ook later als de gedrogeerde Moro in zijn schuilplaats wordt gelegd, tijdens het eten, tijdens de verhoren. Gaandeweg verandert de sfeer. Door de confrontatie met de boze arbeiders op tv (de doelgroep). Door de confrontatie met Moro. Door de confrontatie met Moro's politieke vrienden die hem laten vallen; met de slappe reactie van de paus. Dat wat begon als radicale-extremistische daad krijgt zo het karakter van een noodlottige tragedie.

'Buongiorno, Notte' zou je ook de comeback van Bellochio (1939) kunnen noemen, wiens laatste in Nederland uitgebrachte film het mistige, pompeuze verkrachtingsdrama 'La Condanna' was. Niets is er pompeus of mistig aan het humane, subtiele, prachtig geacteerde 'Buongiorno, Notte'. Het enige direct beschuldigende beeld in de film is een televisieopname van de staatsbegrafenis van Aldo Moro. Rijen hooghartige mannen in identieke pakken: Moro's politieke vrienden. Moro's familie weigerde aanwezig te zijn. De freudiaan Bellochio weet welk symbolisch verlies Italië destijds leed. Hij draagt de film op aan zijn eigen vader, gestorven toen hij nog een kind was. Die wetenschap kleurt het laatste beeld waarin we Aldo Moro over straat zien lopen; bevrijd, lichtvoetig. Kijk, daar loopt hij, de oude man, veerkrachtig, genietend, de toekomst tegemoet. Het is een oneindig droevig beeld;

een droom, geen werkelijkheid.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden