Opinie

Prachtig onsentimentele toneelversie Siebelinks roman

Hanny Alkema

’Knielen op een bed violen’ naar de roman van Jan Siebelink door Bos Theaterproducties. Bewerking en regie: Madeleine Matzer. Tournee t/m 31/5. Info: 020-4211221 of www.bostheaterproducties.nl

Een houten vlonder met uitsparingen die ruimtes eronder suggereren, een stenen muurtje dat tevens als bloembak kan dienen, wat rondslingerende aardappel- ofwel bloembollenkistjes. In al zijn simpelheid is het decor (Sanne Danz) een sublieme vertaling van de omgeving waarin het leven van hoofdpersoon Hans Sievez zich afspeelt: de armoedige moestuin van zijn jeugd, de Westlandse tuinderij van zijn scholing, zijn eigen Gelderse kwekerij.

Het mooie is dat ook de occulte plekken, waar Mans zich de streng orthodoxe belijdenis van het geloof laat intrekken, hier zichtbaar worden. Zichtbaar zijn, kan ik misschien beter zeggen. Want de kracht van deze toneelbewerking van Jan Siebelinks bestseller ’Knielen op een bed violen’ is juist de openheid waarin de gebeurtenissen zich voltrekken.

Spelers noch publiek kunnen er, zomin als de personages zelf, aan ontkomen. Het maakt de machteloosheid van vooral Hans’ vrouw Margje en het weerloze toekijken van de twee zoons des te voelbaarder. Het verleent de voorstelling de tragiek van een noodlotsdrama. Wat mij betreft sterker dan in de roman.

Bewerkster/regisseuse Madeleine Matzer is er samen met haar twee dramaturgen (Cecile Brommer, Anneke Jansen) met glans in geslaagd een respectvolle bewerking te maken. En tegelijk elk zieligheidsgehalte, elke schijnheiligheid, elk sentiment, die onwillekeurig aan de roman kleven, weg te poetsen. Met name dankzij een ander perspectief.

Natuurlijk staat Hans Sievez centraal. Per slot van rekening is het zijn egocentrische hang naar het goddelijke die de relatie met vrouw en gezin troebleert. Maar hier wordt het verhaal verteld door die omgeving.

De vertelstructuur wisselt voortdurend van derde persoon naar ik-vorm, van verhalend naar dialoog, terwijl de spelers – behalve Cees Geel als de hoofdpersoon – telkens van de ene in de andere rol overstappen. Van zoon naar prediker naar verteller. Dat schept aangename afstand en geeft de acteurs de ruimte de familiebetrokkenheid te stileren.

Dat laatste wordt versterkt door abrupte sprongen in de tijd en harde overgangen tussen de scènes, briljant vormgegeven in de spelregie. Zo wordt de machteloze woede enerzijds en moederlijke drijfveer anderzijds mooi gevat in het beeld waarin Margje een evangelist zijn zwarte jas afrukt en de daaruit komende jongeling beschermend omarmt.

Geestig is hoe de complicatie van een stiekem opgezegde verzekering direct wordt gevolgd door een volgende: een vrolijk gesprongen geboorte van de zoon die een meisje had moeten zijn. Of een vrijscène die via een verschuivend vlonderdeel een heimelijke bibliotheek onthult.

Al die gelaagde ensceneringsvondsten scheppen licht en lucht in dit het particuliere overstijgende familiedrama. Over angst en onmacht uit liefde. Inclusief de op rake momenten driestemmig gezongen psalm ’Welzalig zijn d’oprechten van geest’, een prachtig ónsentimentele toneelversie, waarmee de schrijver zich na een try-out al erg gelukkig toonde. Met een door Wendell Jaspers pakkend gespeeld einde: als de zwarte kraaien Hans’ sterfbed hebben verlaten, kan Margje eindelijk een diep bevrijdende emotie toelaten; de strijd is gestreden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden