TentoonstellingSchilderkunst

Portretten van zwarte mensen maken de kunstgeschiedenis een nuance rijker

‘Condor and The Mole’ door Lynette Yiadom-Boakye.

 Beeld
‘Condor and The Mole’ door Lynette Yiadom-Boakye.Beeld

Lynette Yiadom-Boakye schildert denkbeeldige mensen, tijdloos en elegant. Dat die mensen zwart zijn, is voor de kunstenaar vanzelfsprekend. Ze stelt daarmee de hele kunstgeschiedenis in een ander perspectief.

Joke de Wolf

In Düsseldorf hangen tientallen muurvullende schilderijen van mooie, vaak jonge mensen, vlot geschilderd in olieverf, meestal met maar een paar kleuren. Ze zijn groter dan levensecht en stralen een benijdenswaardige rust uit.

Tegelijk gaat het werk van Lynette Yiadom-Boakye verder dan schilderkunst. Ze schrijft ook gedichten en verhalen over wat ze niet kan schilderen, Yiadom-Boakye schildert wat ze niet kan verwoorden. De titels van haar schilderijen zijn poëtisch, er is een playlist met bijna zeven uur muziek die de kunstenaar associeert met haar schilderijen: vooral jazzmuziek van Miles Davis, John Coltrane en Nina Simone. Achterin het toelichtingenboekje staat een lijst met literatuur die haar inspireert: onder anderen James Baldwin, Shakespeare en Oscar Wilde.

Uitdagend standpunt?

Sinds Yiadom-Boakye in 2003 van de kunstacademie kwam, schildert ze denkbeeldige mensen, meestal één, soms meer, in een denkbeeldige omgeving. En die personages zijn vrijwel altijd zwart. Daar móest wel een uitdagend standpunt over racisme achter schuilen, dachten critici.

Maar de kunstenaar gaf geen bredere uitleg. Zo zagen de mensen van haar familie en in haar jeugd eruit, en dat was het. Het gaat haar om het schilderen zelf, het overbrengen van een gevoel. Ze schildert mensen die ze bewondert. ‘Als ik medelijden met ze heb, wil ik ze niet schilderen. Ik schilder geen slachtoffers’, zei ze in een interview.

Tie the Temptress to the Mountain.

 Beeld
Tie the Temptress to the Mountain.Beeld

Op het schilderij Condor and The Mole staan twee meisjes op blote voeten op het strand. Ze zijn een jaar of tien, dragen zomerkleding en hebben allebei hun haar in een knotje. Het meisje met de blauwe jurk probeert met één voet iets om te woelen, ze houdt haar arm gestrekt om haar evenwicht te houden. Het andere meisje kijkt toe. Een tafereel dat iedereen herkent die weleens aan het strand heeft gezeten. En nu kun je er opnieuw een verhaal bij bedenken.

Een been hoog gestrekt naar achter

Meestal zitten of liggen de mensen op haar schilderijen in een lege ruimte, aan een tafel of op een bank, soms dus in een landschap. Ze doen niets bijzonders, ze zijn. Ze bewegen zich ergens in de twintigste of éénentwintigste eeuw, specifieker wordt het nooit.

De poëtische titels suggereren een richting: ‘To improvise a mountain’ bij twee vrouwen van wie de een de ander iets lijkt te vertellen, ‘A concentration’ bij vier jongens in een balletschool waarbij er één een arabesk oefent, met een been hoog gestrekt naar achter.

Lynette Yiadom-Boakye on tour

Lynette Yiadom-Boakye is een van de grote namen van dit moment in de kunstwereld. Na onder andere een nominatie voor de prestigieuze Turnerprijs in 2013 en deelname aan de presentatie in het paviljoen van Ghana in de Biënnale van Venetië in 2019 reist sinds vorig jaar een brede selectie schilderijen op een grote tournee door Europa. Na Londen en Stockholm zijn ze nu tot 13 februari in Düsseldorf te zien onder de titel ‘Fliegen im Verbund mit der Nacht’ (zie de website kunstsammlung.de). Daarna gaan ze naar Luxemburg en, omdat de tentoonstelling in Londen wegens de lockdown nauwelijks te zien was, gaat het werk eind dit jaar opnieuw naar Londen. De playlist The Sound of Lynette Yiadom-Boakye is te luisteren op Spotify.

Yiadom-Boakye werd in 1977 geboren in Londen, haar ouders waren in de jaren zestig als verplegers vanuit Ghana naar Engeland gekomen. Eerst wilde ze oogarts worden, maar na een succesvol introductiejaar aan de kunstacademie koos ze voor de schilderkunst.

Nadenken over het schilderen zelf

Op de kunstacademie waren docenten geobsedeerd door wat schilders wel en niet moesten doen, afhankelijk van de stemming in de kunstwereld. Bij haar vervolgopleiding merkte ze dat schilderkunst bijna iets was om je voor te schamen. ‘Langzamerhand begreep ik dat ik minder over mijn onderwerp moest nadenken, en meer over het schilderen zelf. Over kleur, licht, compositie.’

De doeken zijn intens van kleur, ze schildert ze meestal in één keer, van donker naar licht. Als ze begint is het alsof ze haar bril nog niet op heeft, vertelde ze. Langzaam komt er meer scherpte, er komen lagen en het wordt helderder. Ze denkt altijd aan muziek als ze aan het werk is. In het bijzonder aan jazz. Omdat ook die muziek vaak een onverwachte wending neemt.

De totaalervaring reikt verder. Haar schilderijen passen zo tussen beroemde werken uit de kunstgeschiedenis. Het museum in Düsseldorf heeft er zelf veel beroemde namen in de collectie. Manet is Yiadom-Boakyes grootste voorbeeld, maar ook andere negentiende-eeuwse meesters zoals Monet, Goya en Cézanne hebben haar duidelijk beïnvloed.

Dat die oude meesters, op een paar uitzonderingen na, nooit zwarte mensen schilderden, is hun probleem, zo maakt de Londense kunstenaar subtiel duidelijk. Dat zij het nu wel doet, en op deze manier, geeft het zien van haar werk nog meer plezier. Het werk van haar voorgangers wordt er niet slechter door, maar met het werk van Yiadom-Boakye is de kunstgeschiedenis wel een nuance rijker. Wat een geluk.

Lees ook:

Kunsthistoricus Joke de Wolf richt de blik op een kunstwerk dat bij de actualiteit past. Deze week:

Het kabinetsportret kent heel wat voorgangers

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden