null Beeld
Beeld

BoekrecensieVerhalen

Porter weet de woordeloze oerdrift, de drang tot zelfbehoud, in taal te vatten

Katherine Anne Porter schetst het Texas en New Orleans van begin 20ste eeuw: een door geweld en de Spaanse griep geteisterde, hardvochtige wereld.

Noem de drie lange verhalen in Vaal paard, vale ruiter (1939) geen novelles, de Amerikaanse auteur Katherine Anne Porter (1890-1980) had een hekel aan dat woord. Ze karakteriseerde het boek als een bundel korte romans. Later zou ze dit drietal opnemen in haar Collected Stories (1965) waarvoor ze zowel de National Book Award als de Pulitzer Prize kreeg. De wereld die Porter schetst in Vaal paard, vale ruiter is hardvochtig vanwege oorlog, geweld en een epidemie.

De verhalen spelen zich af aan het einde van de negentiende en het begin van de vorige eeuw. Porter schrijft met veel gevoel over de strijd van haar personages en tegelijk hebben haar verhalen iets genadeloos. Neem de portrettering van de vreemdeling die bij boer Thompson op bezoek komt in het tweede verhaal Noenwijn: “De man was niet echt dik. Het leek eerder of hij tot voor kort dik was geweest. Zijn huid lubberde, zijn kleren zaten hem te ruim, en op de een of andere manier zag hij eruit als iemand die normaal gesproken dik is, maar net van een ziekte is hersteld.”

Noenwijn is een klassieke tragedie vergelijkbaar met Of Mice and Men van John Steinbeck. Op een kleine boerderij in Texas komt een jongeman werken die een uitstekende hulp blijkt te zijn. Jaren later komt die voormalige dikke man op de boerderij van Thompson de rust verstoren. De uiterlijke beschrijvingen maken er een beklemmend verhaal over schuldgevoel en schaamte van. Porter wisselt directe kale regels af met lange kleurrijke zinnen.

Katherine Ann Porter. Beeld
Katherine Ann Porter.

In de twee andere verhalen is Miranda de hoofdpersoon. Het openingsverhaal Oude sterfelijkheid komt wat traag op gang en is minder compact dan Noenwijn en het titelverhaal. Porter heeft een lange aanloop nodig om tot een krachtige apotheose te komen. Miranda en haar zus Maria zijn opgegroeid in een traditionele familie uit het Amerikaanse Zuiden. Als ze ouder zijn, gaan ze naar het Klooster van het Kindje Jezus in New Orleans waar alle dagen op elkaar lijken. Miranda loopt weg van school en trouwt op jonge leeftijd. “Ik maak mijn eígen fouten, niet die van jullie’, denkt Miranda. ‘O, wat is leven? vroeg ze zich ernstig en wanhopig af, in die kinderlijke woorden waar geen antwoord op was. Wat zal ik ermee doen? Het is van mij alleen, dacht ze, in een vlaag van bezitterige jaloezie.”

Een treffende passage, deze onafhankelijkheidsverklaring: de zinsneden ‘kinderlijke woorden’ en ‘bezitterige jaloezie’ relativeren en zorgen voor evenwicht, zonder de onstuimige hartstocht van de jonge Miranda in te perken.

Nadat Miranda zich heeft ontworsteld aan haar familie, werkt ze in het titelverhaal als theaterrecensent bij een krant en woont ze in Denver. Ze is verliefd op de soldaat Adam, maar de liefde is een bedreiging voor haar onafhankelijkheid, daarom denkt ze: ‘Ik wil niemand liefhebben’. Eerder dacht ze al, aan het einde van Oude sterfelijkheid: ‘Ik haat liefde’.

Vaal paard, vale ruiter speelt zich af in 1918, de Eerste Wereldoorlog is nog bezig en Amerika heeft te maken met de Spaanse-griepepidemie. Miranda wordt ziek en kijkt de dood in de ogen: “Alle denkbeelden, de vragen van gerede, alle bloedbanden en verlangens losten op en vielen van haar af, en het enige wat van haar overbleef was een minuscule, fel brandende kern, die slechts zichzelf kende, die alleen vertrouwde op zijn eigen kracht, niet ontvankelijk voor smeekbeelden of prikkels, opgebouwd uit één enkel motief: de koppige wil om te leven.”

Porter weet hier die woordeloze oerdrift, de drang tot zelfbehoud, in taal te vatten. Het maakt Vaal paard, vale ruiter het beste verhaal in deze goede bundel korte romans.

null Beeld

Katherine Anne Porter
Vaal paard, vale ruiter
Vert. Molly van Gelder. Atlas Contact; 239 blz. €21,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden