Verkoop

Polen koopt megacollectie vol Rembrandts en Da Vinci's voor spotprijs

Onder de werken uit de verkochte Poolse kunstcollectie is 'Dame met de hermelijn' van Leonardo Da Vinci. Beeld EPA

De regering van Polen koopt een van de belangrijkste kunstcollecties in privébezit voor een fractie van wat die waard is. Het zorgde voor een schisma in de stichting die de kunstwerken beheerde.

105 miljoen euro is een fortuin. Maar het is bij lange na niet wat de kunstcollectie die de Poolse adellijke familie Czartoryski tot voor kort bezat waard is. Die bestaat namelijk uit meesterwerken van grootmeesters als Rembrandt, Da Vinci, Renoir en Rafaël. Enkele topwerken zijn 'Landschap met barmhartige Samaritaan' van Rembrandt en Da Vinci's 'Vrouw met hermelijn'.

De totale waarde is op twee miljard euro geschat. Maar toch werd alles voor een 'spotprijs' van 105 miljoen euro verkocht aan de Poolse staat.

De kostbare kunstcollectie werd door de Pools-Litouwse familie
Czartoryski in twee eeuwen tijd opgebouwd. Initiatiefneemster was prinses Izabela Czartoryski, die vanaf begin negentiende eeuw begon met wat zou uitgroeien tot een privécollectie van 250.000 historische manuscripten en een slordige 86.000 museumstukken. Waarvan 593 van de hand van grootmeesters.

Maar alle kunstschatten die de familie verzamelde en voor het publiek te bezichtigen waren in het Nationale Museum in Krakau, behoren nu toe aan de Poolse staat. De regering van het land onderhandelde maandenlang met een nazaat van de familie, prins Adam Karol Czartoryski, en kwam tot een overeenkomst.

Alle kunstwerken en museumschatten worden overgedragen, en dus voor een fractie van wat die waard zijn. Prins Czartoryski noemde de verkoop 'een donatie'. Hij zei tegen de New York Times dat de verkoop volledig te rijmen is met het gedachtegoed van zijn voorouders. "Zij hebben altijd de Poolse staat willen dienen."

De Poolse minister van Cultuur Piotr Glinski (rechts) en prins Adam Karol Czartoryski. Beeld AP

Ongenoegen

Maar de stichting die de kunstcollectie van de Czartoryskis beheerde, de Princess Czartoryski Foundation, dacht daar anders over. Toen bekend werd dat de regering in gesprek was met de prins om de kunstschatten van zijn familie over te nemen voor een spotprijs, spraken zij hun ongenoegen uit.

De directie was niet per se tegen verkoop, als het maar gebeurde op een manier die in lijn was met de statuten van de stichting. En voor een eerlijke prijs. Uit onvrede amper te zijn betrokken bij de onderhandelingen met de Poolse regering over de verkoop van de zeer waardevolle kunstcollectie, diende de voltallige Raad van Bestuur van de stichting afgelopen week zijn ontslag in.

Voor het publiek verandert er door de verkoop van de kunstwerken vrij weinig. Alle kunst blijft hangen waar die is, verzekerde de Poolse overheid. Piotr Glinski, de Pools minister van Cultuur die de Czartoryski-collectie binnenhaalde, zei over de koop dat zijn voornaamste doel was te verzekeren dat de kunstwerken de zorg krijgen de ze verdienen, en Polen nooit verlaten. Eerder had hij gezegd dat als de kunst in privébezit was gebleven, dat altijd nog mogelijk zou zijn geweest.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog vielen achthonderd kostbare werken uit de Prinses Czartoryski Collectie ten prooi aan de Nazi's. De Poolse regering heeft zich in de overeenkomst met de stichting er van verzekerd dat mocht een van die verloren werken ooit nog opduiken, ook die toebehoren aan de Poolse staat.

Nationale trots

De aankoop van de duizenden kunstwerken maakt volgens analisten deel uit van een strategie die de Poolse overheid hanteert om nationale trots in het land aan te wakkeren. Daarvoor verwijst het naar de Poolse geschiedenis, en nationaal erfgoed. Minister Glinski maakte daar geen geheim van tijdens een persconferentie over de miljoenenaankoop. "Dit moet onder Polen een speciaal gevoel van trots oproepen."

Prins Czartoryski zou volgens Glinski met de - voor Polen voordelige - verkoop van de kunstcollectie die zijn familie in twee eeuwen opbouwde hebben voldaan aan zijn 'familieverplichting'. Daar voegde de Poolse minister aan toe dat 'iedereen zich bewust zou moeten afvragen of hij of zij genoeg doet voor zijn vaderland'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden