Review

Pogingen falen altijd 'jammerlijk'

Wie heeft er géén behoefte aan een heldere vertelling over het land waarin hij of zij woont? Het nut van een beknopt overzichtsboek als Gijs van der Hams 'Geschiedenis van Nederland' staat buiten kijf. En toch kan de historicus zo'n klus eigenlijk nooit naar tevredenheid klaren: hij moet keuzes maken en mensen teleurstellen, omdat hun Nederland minder aan bod komt dan andermans Nederland. Er zijn namelijk zoveel 'Nederlanden' als er Nederlanders zijn.

Een overzichtswerk is altijd een evenwichtsoefening. Is het opgeroepen beeld overtuigend? Kunnen verschillende groepen Nederlanders zich er genoeg in vinden? Dit geldt een beetje voor de oudere geschiedenis, maar helemaal voor de geschiedenis die binnen de grenzen van het 'levende geheugen' valt. Hier ligt vaak nog zeer, dat lang niet altijd door de tijd is verzacht. Hier gaat het om gebeurtenissen en episodes die nog niet vast zijn gelegd in een afgesproken, collectief geheugen. Hier heeft de feitenlezing nog niet tot maatschappelijke en historische concensus geleid.

Hier ligt, dus, voor de historicus een taak en een uitdaging: het ordenen van de chaos van de eigentijdse belevingswereld. In een handboek voor het grote publiek moet de geschiedenis ook nog eens op een zo eenvoudig mogelijke manier beschreven worden. Tegelijk mag het ook weer niet té simpel worden, om Jip en Janneke-geschiedenis te voorkomen.

Historicus Gijs van der Ham is van deze problemen goed op de hoogte. Als conservator Nederlandse geschiedenis in het Amsterdamse Rijksmuseum kent hij het klappen van de zweep. Het is teleurstellend dat hij het in zijn boek 'Geschiedenis van Nederland' op een aantal vlakken toch laat afweten.

In zijn algemeenheid geeft het boek een aardige, 163 pagina's korte, opsomming van de menselijke geschiedenis op het Nederlandse grondgebied. De oudere geschiedenis -de geschiedenis die door consensus onder historici redelijk vastligt- behandelt hij vlot, in korte hoofdstukken.

Maar als hij bij de laatste honderd jaar is aangeland, wordt het problematischer. Hier blijven thema's onderbelicht die dat niet verdienen. Bijvoorbeeld: de politieke polarisatie als gevolg van de Koude Oorlog schittert door afwezigheid en een voor Van der Ham belangrijk thema als 'de open samenleving' wordt vaak genoemd, maar nergens uitgelegd. De opkomst van en moord op Pim Fortuyn worden wel beschreven, maar niet geanalyseerd -en dan weet de lezer dus ook niet wat Nederland in historisch opzicht nou aan Fortuyn te danken heeft. En dit terwijl aan de hand van deze thema's heel goed de geschiedenis van de laatste vijfentwintig jaar te schetsen is.

Even jammer is het bij vlagen slechte Nederlands. Syntaxis is niet Van der Hams sterke kant, passieve en actieve zinnen lopen door elkaar en hij gebruikt taalregisters door elkaar die met elkaar vloeken. De teksten zijn modern-zakelijk maar worden voorzien van oubollige krullen: successen zijn altijd 'luisterrijk', pogingen falen telkens 'jammerlijk' en Vikingen zijn 'zeevaarders die de Noordzeekust afschuimen op zoek naar kostbaarheden'. Voor een generatie lezers die het werkwoord 'afschuimen' associeert met cappuccino, werkt dit proza op de lachspieren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden