Poëzie als vlijmscherpe aanklacht tegen de Turkse staat

Vlnr Caglar Köseoglu, Irinia Baldini en Efe Murad. Zij maakten de voorstelling 'De Straten van Istanbul: Verzet en Poëzie'.Beeld arie kievit

Caglar Köseoglu, Efe Murad en Irina Baldini maakten een voorstelling over de stedelijke en politieke transformatie van Istanbul, waar lege plekken voor verzet en poëzie schaars zijn geworden.

In wat straks de eetzaal is van literatuurfestival Winternachten in Den Haag, zijn de tafels en stoelen aan de kant geschoven om ruimte te maken voor 'De Straten van Istanbul: Verzet en Poëzie'. Caglar Köseoglu en Efe Murad dragen werk voor en Irina Baldini danst op het denkbeeldige podium tussen beide dichters door. Tot deze repetitie communiceerden ze alleen gezamenlijk per e-mail, nu voeren ze hun voorstelling voor het eerst fysiek uit.

Efe Murads essay 'Het plezier van lege plekken' vormt het bindmiddel van het door Maarten van der Graaff samengestelde stuk, dat verder bestaat uit gedichten van Köseoglu en Murad.

De in de VS woonachtige, maar in Istanbul geboren Murad neemt het publiek mee in zijn zoektocht en zijn verlangen naar vrijplaatsen in Istanbul. Lege plekken voor verzet en poëzie werden met name in de nasleep van de Gezipark-demonstraties van 2013 snel schaarser.

De politieke situatie komt aan bod

Maar de voorstelling gaat niet alleen over de stedelijke transformatie van Istanbul. Ze behandelt ook de politieke situatie in Turkije. "Hand in hand met de fysieke transformatie vindt er een politiek-sociale transformatie plaats", vertelt Murad, verwijzend naar de consequenties van het 15-jarige bewind van de AK-partij. "Zo zeer dat de AK-partij de staat inmiddels heeft overgenomen", merkt Köseoglu op. Zoals beide transformaties samengaan, gaat ook het verzet daartegen hand in hand.

De gedichten die Köseoglu uit zijn bundel '34' voordraagt zijn daar een sprekend voorbeeld van. Ze vormen een vlijmscherpe aanklacht tegen de Turkse staat. De titel verwijst naar het bombardement in 2011, waarbij 34 Koerdische burgers nabij de Iraaks-Turkse grens door het leger de dood in werden gebombardeerd. Köseoglu groeide op in Nederland, maar woonde tussen 2010 en 2013 in Istanbul en keert er geregeld terug op zoek naar inspiratie.

De stad komt driedimensionaal tot leven via danseres Baldini, maar ook door de dichters die constant in beweging zijn. Rondlopend, zittend, liggend. Samen vormen ze een denkbeeldige kaart van Istanbul, waar door een neoliberale politiek de publieke ruimte massaal is opgeslokt ten bate van wolkenkrabbers en winkelcentra. In de constructie van de kaart zijn de artiesten net als in het essay van Murad constant op zoek naar een plek om te ademen, weg van de claustrofobische drukte.

Niet in hokjes

Via hun persoonlijke verhalen verkennen Köseoglu en Murad hun relatie met Istanbul en Turkije. En die ervaringen vallen niet in hokjes te vangen. "Hun werk laat ze zien als gefragmenteerde, geglobaliseerde wezens", zegt Maarten van der Graaff, die zich stoort aan het feit dat niet-witte auteurs vaak gereduceerd worden tot hun afkomst. Maar via een dosis artistieke lenigheid slaagt de voorstelling erin bij stereotypen over Turkije weg te blijven.

Baldini deelt geen geschiedenis met de stad en moest tot de repetitie varen op woorden en ervaringen die niet de hare waren. Maar de fysieke ontmoeting bracht uitkomst. "Caglar en Efe dragen hun persoonlijke geschiedenis met zich mee via hun fysieke aanwezigheid", zegt Baldini, die de woorden van Köseoglu en Murad via haar dans soms articuleert en dan weer abstraheert. Ze gaat de conversatie aan met Köseoglu die, terwijl hij voordraagt, steeds een kwartslag wegdraait van Baldini, die om hem heen beweegt.

Na twee uur repeteren worden de tafels en stoelen teruggeschoven voor de gasten van de opening van het festival. De straten van Istanbul zijn niet meer, maar echoën na in het geroezemoes rondom Mohsin Hamid, ook al een schrijver wiens werk zich niet in hokjes laat vangen. Zaterdag worden de straten op de planken weer tot leven geroepen. Ze zullen klinken en te zien zijn in een bijzonder, organisch geheel van dans en tekst.

De Straten van Instanbul: Verzet en Poëzie 20.55 - 21.40 uur, Theater aan het Spui, Zaal 1, Den Haag. Meer info: www.writersunlimited.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden