Poëzie

Poëzie als middel om het duistere, ongrijpbare geheugen uiteen te rafelen

Beeld Maartje Geels

Is dit toeval, vroeg ik me af? Terwijl in kranten, op televisie en op sociale media de #metoo-discussie verder raast, vrouwen en mannen veelal pijnlijke herinneringen bovenhalen, lees ik bij Nachoem Wijnberg:

Met honden jagen
op herinneringen,
maar als zij er een in het nauw gedreven hebben
en jij te laat komt
hebben ze die al uiteengescheurd

Het zijn een paar regels uit een gedicht dat helemaal niets met die hele discussie uitstaande heeft, maar even hebben ze er alles mee te maken en is het of ze helderder dan welk opiniestuk, welke analyse ook duidelijk maken wat er gaande is. 

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Nachoem Wijnberg Voor jou, van jouBeeld Nachoem Wijnberg Voor jou, van jou

Het gedicht is te lezen in ‘Voor jou, van jou’, Wijnbergs nieuwste bundel, en een belangrijk spoor in die bundel is dat van de herinnering. Dat klinkt een beetje als walking down memory-lane, maar dat is het nu net niet. Veel meer is deze poëzie een onderzoek, een poging om het duistere, ongrijpbare geheugen uiteen te rafelen.

In gedichten die zijn opgebouwd rond tamelijk basale en vrij concrete woorden - meisje, jongen, kamer, huis, dansen - worden processen zoals die zich onbewust misschien wel afspelen, zichtbaar gemaakt. De onnavolgbare en fascinerende wegen van de herinnering gaat hij na in bedrieglijk eenvoudige taal. Wijnberg snijdt vragen aan als: hoe ontstaat een herinnering, valt die te ensceneren, zijn herinneringen van een meisje anders dan die van een jongen, is alles te onthouden? “Je kan net zo goed zeggen / dat je je de bomen / een voor een wil herinneren / en je moet steeds weer teruggaan / omdat je er een of twee vergeten bent”.

'Iets waars'

Maar al te vaak geven zijn regels je het gevoel ‘iets waars’ te lezen, zonder dat je nu precies kunt zeggen waarom. De keren bijvoorbeeld dat hij huizen, kamers en herinneringen samenbrengt: “Wat je je niet meer wil herinneren / ligt in de kamers van een groot huis”. En toch presenteren zijn gedichten zich nergens als waarheid. In de wijze waarop ze onderwerpen hernemen (meerdere gedichten hebben dezelfde titel), tegenstemmen laten klinken hebben ze wel iets van uiterst beknop-te essays; hoekige gedachtegangen waarin je een eindje kunt meelopen, maar waarin je evengoed flink verdwaald kunt raken.

Lang geleden was je goed
in je herinneren,
alsof het te veel en te stil was,
dat bijna alles weggaat zonder afscheid te nemen,
en kijk wat er nog is.

In zijn vorige bundel, het voor de VSB Poëzieprijs genomineerde ‘Van groot belang’, raakte Wijnberg met gedichten over macht en de verdeling daarvan, over arm en rijk, over Europa, aan eigentijdse kwesties. ‘Voor jou, van jou’ is zeker zo urgent. Een scherp voorbeeld van hoe poëzie wat vluchtig is eeuwigheidswaarde kan geven.

Nachoem Wijnberg
Voor jou, van jou
Atlas Contact; 102 blz. € 21,99

Janita Monna schrijft wekelijks over poëzie voor Trouw.

Beeld Nachoem Wijnberg
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden