Podcastmaker Chris Bajema.

InterviewPodcastmaker Chris Bajema

Podcastmaker Chris Bajema duikt in de gele Kanarieboekjes: ‘Je drijft weg naar een wereld die er ooit was’

Podcastmaker Chris Bajema.Beeld Maartje Geels

Op de rommelmarkt vond Chris Bajema een stel naoorlogse Kanarieboekjes. Met titels als Haal meer uit uw leven en Zóó wordt rooken een genot vormen ze heerlijk opbeurend podcastmateriaal.

Hij had even een winterpauze. Want vanaf de eerste lockdown in maart 2020 was podcastmaker Chris Bajema non-stop in touw. Eerst met een dagelijkse aflevering van zijn populaire serie Man met de microfoon, vanaf juni met een wekelijks vervolg. 

Die nam hij op bij hem thuis in Amsterdam-Oost, waar hij woont met cabaretier Paulien Cornelisse, hun zoontje Wiek en om de week ook zijn zoons Joep en Teun uit een eerdere relatie. Bajema liet horen hoe het zijn gezin al die coronaweken verging en gaf luisteraars de gelegenheid om in te bellen. Dat deden ze massaal, ze vertelden hem hoe het was om – ook al eerder in hun leven – zich opgesloten te voelen. 

Tijdens deze tweede lockdown zocht de podcastmaker iets vrolijkers, iets van ‘ongebreideld optimisme’ om zijn nieuwe afleveringen aan op te hangen. Dat werden de gele Kanarieboekjes die hij op een rommelmarkt opdook: zelfstudie- en zelfhulpboekjes die vanaf eind jaren vijftig werden uitgegeven door de Haagse uitgeverij Succes, ook bekend als Succes-instituut en Universiteit voor Zelfstudie. Met uiteenlopende en soms hilarische titels als: Zoo begin je een bedrijf, Gelukkig leven als vrouw alleen, Betere oogen zonder bril, Wat opgroeiende meisjes moeten weten, Haal meer uit uw leven, Haal meer uit uw schrijfmachine en 53 rauwkostgerechten.

De Kanarieboekjes. Beeld Maartje Geels
De Kanarieboekjes.Beeld Maartje Geels

De meeste delen ademen iets van de Bevrijding, van schouders eronder, van Amerikaanse levenslust. Bajema gaat er tot en met de zomer elke week een behandelen: “Het is voor mij heerlijk podcastmateriaal. Je drijft weg naar een wereld die er ooit was.” Ooit moeten ze in enorme oplagen zijn verspreid, maar wie de zelfhulpboekjes precies lazen is niet bekend. De Koninklijke Bibliotheek in Den Haag heeft de collectie van 260 titels inmiddels bijna compleet. Bajema (49) kent de boekjes niet van zijn familie. Zelf komt hij uit een christelijk nest in Haarlemmermeer. Ze horen meer bij de Avro-zuil, denkt hij, die van ondernemers, van niet-christelijke middenstanders.

Uw aflevering van vrijdag ging over: Zóó wordt rooken een genot.

“Ja, fascinerend. Dat boekje is zo pro-roken! Ik lees een stukje voor: ‘Een roker laat gewoonlijk iedereen vrij in zijn keus om te roken of niet te roken. Maar als de tegenstanders van roken hun zin kregen, dan zouden ze iedereen hun wil opleggen en roken bij de wet verbieden.’ Geweldig toch? Verderop staat dat uit onderzoek blijkt dat niet-rokers beter scoorden bij examens, maar dat rokers gewoon meer genieten. Toen mocht dat nog.

“Die zinnen die ik in de podcast voorlees doe ik met zo’n Polygoonstem. Het nodigt al uit om een nettere stem op te zetten als je dit leest, en dan trek ik er bij het monteren nog een effectje overheen. Ik heb over dat roken ook mijn vader geïnterviewd, die alzheimer heeft, hij was indertijd de enige op zijn werk bij de belastingen die niet rookte. Omdat het over vroeger ging, kon hij ineens weer goed vertellen.”

Thuis hebben jullie een ander Kanarieboekje gebruikt voor een verjaarspartijtje.

“Ja, dat heet Zo organiseert u een kinderfeestje. Ik haalde er een heel simpel spel uit: je hebt twee vellen papier, op beide vellen trek je een lijn. En dan moeten twee kinderen met een schaar zo snel mogelijk naar die finish knippen. Dat is het. Eind vorige maand ging de aflevering over een biografisch Kanarieboekje, nr. 103: Lord Leverhulme, de Sunlight-zeepkoning. Daar staat het levensverhaal in van de ondernemer die Sunlightzeep op de markt bracht en die 300 palmolieplantages over de hele wereld bleek te hebben. Ik sprak daarin met Dirk, die jarenlang in de Nederlandse Sunlightfabriek in Vlaardingen heeft gewerkt.”

Inmiddels kunt u van uw podcasts leven, als een van de weinige Nederlandse podcastmakers.

“Ik hoorde dat het ook geldt voor Sander Schimmelpenninck, die met een vriend de Zelfspodcast maakt, waarin ze hun leven en de wereld doornemen. Voor mijn Man met de microfoon, waarbij ik alles zelf regel, krijg ik geld binnen via donaties – de eerste jaren via crowdfunding, maar nu heb ik een doneerknop op mijn website, via sponsors –eerst twee jaar de Coffeecompany, nu theater de Kleine Komedie, en adverteerders.

null Beeld Maartje Geels
Beeld Maartje Geels

“Voordat ik vijf jaar geleden met mijn podcast begon, maakte ik radiodocumentaires en hoorspelen voor de NPO. Maar de NPO werkt veel met formats, en op een gegeven moment paste ik niet meer in hun hoorspel-halfuur, en wat ik deed was ook niet helemaal een radiodocumentaire. Toen ben ik voor mezelf begonnen. Eigenlijk ben ik de kleinste omroep van Nederland. Deze zomer krijgen mijn luisteraars een eenmalige omroepgids, vormgegeven door Piet Schreuders (Poezenkrant, ex-Vpro-gids). En ik kan vast verklappen: ik kom ook met mijn eigen Kanarieboekje: Hoe maak ik een podcast? Dat ga ik zelf uitgeven.”

Per maand heeft u 100.000 downloads, dat is veel.

“In mei waren het er zelfs 500.000, midden in de lockdown. Maar toen zond ik ook elke dag uit. Als ik niks heb, blijven mensen downloaden, ook oude afleveringen. Er wordt veel meer gereageerd in coronatijd, merk ik. Mensen zitten in een ritueel, ze luisteren elke avond voor ze gaan slapen, tijdens het wandelen, we zijn onderdeel van een dagelijkse routine geworden. Ik verheug me nu vooral op onze vliegende schotel-aflevering met het boekje Vliegende schotels, bestaan ze echt? Daar maak ik samen met Paulien een hoorspelletje van. En ik moet nog even bedenken of ik voor mijn rauwkostaflevering wel al die 53 rauwkostgerechten ga uitproberen.”

De opmars van het luisterverhaal was al niet te stuiten, corona gaf een extra boost. De podcast in vijf trends.

1. Luistertips via via

Er zijn mensen die het liefst alleen wandelen. Die smoezen verzinnen om onder lockdown-wandelafspraken uit te komen,  dan kunnen ze tenminste verder luisteren naar hun favoriete podcast. Langzamerhand ontdek je deze categorie lopers op straat met hun koptelefoon op of oortjes in: ze kijken soms vrolijk, soms geconcentreerd, soms verschrikt. 

Misschien luisteren ze wel naar de podcast ‘Mathilde’s mysterie’ die net uit is, over de excentrieke muze van kunstschilder Carel Willink. Want was haar dood moord of toch zelfmoord? Op sociale media zijn al veel fans: ‘Mensen, niet luisteren is geen optie’. Luistertips komen vaak via via. Eén plek waar je alle podcasts kan vinden is er niet, er zijn er vele. Ook Trouw maakte verschillende podcasts, bijvoorbeeld Wijsneuzen over de aanstaande verkiezingen of De Roomse Loper over het Vaticaan. Kijk ook op trouw.nl/podcast

2. Ouderen ontdekken de podcast

Volgens recent onderzoek van de NPO luistert 10 procent van de bevolking wekelijks naar podcasts. Jonge mensen zijn de grootste liefhebbers: podcastluisteraars zijn gemiddeld genomen de helft jonger dan tv-kijkers en krantenlezers. Maar ook twintig procent van de 50-plussers luistert wel eens. 

In het afgelopen coronajaar kreeg de toch al populaire podcast nog een extra boost. Spotify zag in 2020 in elk geval veel hogere unieke luistercijfers van podcasts over nieuws en politiek, gezondheid en onderwijs. Niet gek in een jaar waarin mensen geconfronteerd werden met een heftig virus en hun kinderen soms moesten lesgeven. De Zweedse streamingsdienst had vorig jaar ook de helft meer adverteerders die specifiek wilden adverteren in podcasts.

3. Podcast verdwijnt achter betaalmuur

Dag en Nacht Media is een podcastnetwerk dat juist minder afhankelijk wil zijn van advertenties. Het heeft inmiddels zestig podcastseries, waaronder ‘Man met de microfoon’ van Chris Bajema en de nr 1. op veel toplijsten: ‘Man, man, man, de podcast’. Als een van de grootste commerciële podcastnetwerken van Nederland probeert Dag en Nacht Media via z’n platform ‘Vriend van de Show’ donaties van luisteraars te stimuleren. Het netwerk wil alles doen om te voorkomen dat podcasts straks achter een betaalmuur verdwijnen.

Want dat is de trend, vertelt podcastmaker Lieven Heeremans, die alle ontwikkelingen op de voet volgt. Veel mediakanalen - De Correspondent, NRC, NPO - komen met een eigen podcastapp, met vaak een betaalmuur voor speciale producties. Jammer, vindt hij, omdat een deel van de luisteraars het medium nog moet ontdekken. Samen met onder anderen Misha Melita richtte hij stichting Podcastnetwerk op, ter bevordering van de Nederlandse podcastcultuur.

4. Nieuwe podcastmomenten tijdens corona

Of de belangstelling voor podcasts door corona is toegenomen, weet Heeremans niet. “Maar de cijfers die ik zie van afgelopen jaar zijn allemaal hoger. Je zag wereldwijd in maart een dipje, het woon-werkverkeer nam af, toen werd er even minder geluisterd. Dat herstelde zich snel en nu is er een flinke toename van het aantal luisteraars. Ikzelf heb ook nieuwe podcastmomenten gekozen. Niet meer alleen onderweg. Vaak wandelend, en overdag tussendoor om even weg te zijn van mijn huisgenoten.”

5. Meer fictie, ook verfilmingen

Heeremans hoopt dat Nederlandse tv- en filmmakers meer belangstelling krijgen voor podcastverhalen, non-fictie en fictie. (De fictie-podcast wordt dé trend van 2021, voorspelt zijn collega Misha Melita.) In de Verenigde Staten gebeurt dat al, daar is het derde seizoen van de populaire Amerikaanse (non-fictie)-podcast ‘Serial’, over de nasleep van de moord op een tienermeisje, binnenkort te zien als serie bij HBO.

En zowaar. Productiemaatschappij NL Film blijkt bezig te zijn met ‘De Blankenberge Tapes’ van Tom Hofland en Pascal van Hulst. Een podcast die net als ‘Serial’ een populaire crimi is, in dit geval fictie. Hofland is al aan het schrijven, appt hij: “Voor ons is dit een droom. De podcast was maar 1,5 uur, dus we zitten nu in de fase om het verhaal te vertalen naar tv. Reken op 2023.”

Lees ook:
Deze ‘Man met de microfoon’ hoeft zijn buurt niet uit voor de mooie verhalen

Voor zijn populaire podcast ‘Man met de microfoon’ scheurt Chris Bajema in zijn oranje bus door Amsterdam-Oost. ‘Door de juiste vragen te stellen, haal ik vergeten herinneringen boven.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden