Componist en gitarist Aart Strootman.

Interview Aart Strootman

Plantenpotjes en cello? Volgens componist Aart Strootman zit overal muziek in

Componist en gitarist Aart Strootman. Beeld Arie Kievit

Een motorboot, een elastiekje of een overvliegende meeuw: componist Aart Strootman hoort overal muziek in. Hij maakt ook veel muziekinstrumenten zelf.

Hoe laat is het? Het zou mooi zijn als ik nog even naar de Gamma kan voor een stuk pvc-buis; ik ben een marimba aan het bouwen.” Want componist, gitarist en klankonderzoeker Aart Strootman maakt zijn instrumenten als het even kan graag zelf. 

Strootman is winnaar van de prestigieuze Matthijs Vermeulenprijs, een compositieprijs ter waarde van 20.000 euro. Zijn inzending, ‘Shambling Emerge – after after party’, is geïnspireerd op een video-opname uit 2014 van jazzpianist Misha Mengelberg. “Dit moet de hele wereld horen, dacht ik toen ik dat filmpje zag”, zegt Strootman. “Een paar noten, naïef, zonder conventie, en tegelijk de culminatie van een heel mensenleven in de scene van de geïmproviseerde muziek.”

Ruim negen minuten duurt het winnende werk van Strootman, die zelf een groot jazzliefhebber is. Tijdens zijn gitaarstudie in Tilburg speelde hij om bij te verdienen in rokerige cafés. Daarna ging hij componeren. “Mijn leven lang ben ik gefascineerd door geluid. Alle geluid kan muziek zijn, het principe van John Cage. Ik vind dat een mooi en bruikbaar idee.

“De zijkant van een pianotoets is voor mij net zo interessant als de bovenkant ervan. Ik kan die toets losweken van de piano. Het geluid dat je ermee kunt maken, inspireert me. Ik kan ieder willekeurig houtje inzetten om geluid mee te produceren. Slagwerkers zijn daar heel creatief in, die kunnen met plezier door een tuincentrum lopen en op ieder potje van keramiek tikken om te horen hoe het klinkt. Als componist denk ik na over hoe ik een willekeurig geluid in dialoog kan laten gaan met een musicus, of met een ander instrument. 

“Een set-up voor plantenpotjes en cello is interessant, omdat ik bij beide soorten klank terugga naar de kern: hoe wordt het geluid gegenereerd, hoe trilt die snaar? Die basiskennis wil ik zo inzetten dat ik nieuwe klanken kan produceren. Het geluid van een motorboot of een overvliegende meeuw kan mij ook mateloos boeien. Ik luister daar analytisch naar. Ik wil die meeuw niet nadoen, maar de kwaliteit uit de klank filteren die mij inspireert om een nieuw instrument te bouwen.”

Eigen oefenstudio

In zijn woonplaats Rotterdam heeft Strootman een oefenstudio waar opnames gemaakt kunnen worden. In hetzelfde pand heeft hij een houtbewerkingsplek ingericht. Lintzaag, kolomboor en bandschuurmachine zijn present om aan zijn eigen instrumentenpark te kunnen bouwen. “Houtbewerken is voor mij een vorm van meditatie, me terugtrekken met zaag en beitel, daar word ik heel blij van. Mijn liefde voor hout komt van het instrument waarmee ik musicus ben geworden: de gitaar.

“Violen, altviolen, cello’s, contrabassen; het is niet voor niets dat die instrumenten nog steeds gemaakt en bespeeld worden. Ze hebben een volmaakte vorm voor een genre waarin ik me niet begeef, een symfonieorkest of een strijkkwartet. Als iemand mij zou vragen om een strijkkwartet te schrijven, zou ik niet mijn houtbewerkingsschuur in duiken en de viool opnieuw gaan uitvinden, dat is onzin. Ik zet niet koste wat kost nieuw materiaal in. In ‘Shambling Emerge – after after party’ spelen viool, gitaar, piano, baritonsaxofoon en slagwerk mee, bestaande instrumenten.

Muzikanten bespelen de W.A.L.L., een 7,5 meter brede microtonale marimba. Beeld Arie Kievit

“Maar een strijkkwartet bestaat niet alleen uit de vier strijkinstrumenten. Tussen de spelers bestaat een bepaalde chemie, je kunt hun energie, hun communicatie gebruiken. Ze zouden ook gezamenlijk één instrument kunnen bespelen, ik noem maar wat.”

En daar raakt Strootman aan de kern van zijn kunst: het sociale aspect. Wanneer hij aan een compositie werkt, doet hij dat nooit alleen. Zelden heeft hij iets op papier als hij naar een musicus stapt, of naar een ensemble waarvoor hij aan het werk is. Hooguit een paar schetsen. “Ik kan met een elastiekje aankomen en dan vinden we samen uit wat daarmee kan, of ik leer van de musicus over zijn instrument. Ik schrijf niemand iets voor. In die zin ben ik geen componist. Dat zijn de musicus en ik samen. Ik ben onderzoeker van geluid. Een bekende definitie van muziek is ‘georganiseerd geluid’, maar voor mij gaat dat niet over de partituur. Voor mij zit die organisatie in het hele proces vóór die partituur.”

Productie van geluid

“Ik ga aan de slag met een klank en bouw er een instrument omheen, dat is voor mij de organisatie van de productie van het geluid. Die hele meeuw van daarnet kan verdwijnen, ik kan op een heel ander geluid uitkomen. Ik houd alle stappen bij in logboeken. Ik wil heel diep gaan in wat er kan, wat er mogelijk is. In het dagelijks leven duik ik overal grondig in, het onderzoek is me erg dierbaar. Het liefst maak ik alles zelf, om het voor mijzelf perfecte te kunnen naderen.

“Zo onderzoek ik ook het volgende: leuk, al dat bouwen, maar dan heb je maar één exemplaar van een instrument. Wat als ze in Sydney ook een stuk van mij willen uitvoeren? Ik zie voor me dat ik in de toekomst niet alleen mijn partituur met een druk op de knop naar het andere eind van de wereld zend, maar ook de bouwtekening van de instrumenten die nodig zijn voor de uitvoering ervan. Met lasersnijders en 3D-printers moet het mogelijk zijn om dat voor elkaar te krijgen.

“Het aardige van nieuwe instrumenten is trouwens dat ze aantrekkelijk zijn voor het publiek. Je kunt de luisteraars uitnodigen: speel maar eens op deze marimba, probeer dat bromhoutje maar uit. Nieuwe instrumenten werken drempelverlagend en openen de oren voor ongehoorde klanken.”

De uitreiking van de Matthijs Vermeulenprijs vindt plaats tijdens de Gaudeamus Muziekweek op 7 september om 20.00 uur in TivoliVredenburg, Utrecht. Informatie: www.aartstrootman.com, www.gaudeamus.nl

Lees ook:

Het strijkkwartet als laboratorium voor componisten

Op de piano kun je zoveel experimenteren als je wilt, maar het blijft te privé en daardoor te vrijblijvend, betoogt de Amerikaanse journalist Alex Ross. Kies voor een strijkkwartet en je hebt het ideale laboratorium

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden