TaalTon den Boon

Plaatsnamen die (on)prettige associaties oproepen

In 2015 publiceerde HP/De Tijd een lijst met de meest deprimerende plaatsnamen in ons land. Het Brabantse buurtschap Hellegat stond er op, evenals de Friese ­negorij De Laatste Stuiver en de Groningse gehuchten Tranendal en Doodstil. Het zijn veelal plaats­namen die tevens woorden of woordcombinaties zijn. De ongunstige betekenis daarvan wordt kennelijk geassocieerd met de topografische naam, waardoor de kwaliteit van het leven ter plekke op voorhand lijkt te zijn bepaald: nomen est omen. Valt er wel wat te beleven in Doodstil en kun je domweg gelukkig worden in Tranendal? Vooral plaatsnamen met het woorddeel hel staan in dit opzicht in een kwade reuk: De (Rode) Hel in de gemeente Súdwest-Fryslân, Helhuizen in Overijssel, Helkant en Helmond in Brabant. Alleen al die namen maken dat sommigen er zelfs niet dood gevonden willen worden.

Emoties

Namen van plaatsen, streken en buurten kunnen bij taalgebruikers niet alleen negatieve emoties oproepen, maar ook positieve. Zo somt een personage in de roman ‘Bougainville’ van F. Springer de plaatsen op die hij vanwege hun naam zou willen bezoeken: ‘Cape Farewell in Nieuw-Zeeland, Alice Springs in Australië, Mandalay in Burma, Bougainville in de Stille Zuidzee, ach, Bougainville, Cox’s Bazaar aan de Golf van Bengalen’.

Voor het gevoel dat een toponiem oproept, bestaat bij mijn ­weten geen courant woord in onze taal. Topofilie is althans niet ingeburgerd, evenmin als topofobie. In het Engels en Duits bestaan er trouwens wel pendanten: topophilia/Topophilie, topophobia/Topophobie. Het zijn psychologische vak­termen die verwijzen naar de (voor)liefde, respectievelijk de vrees voor een plaats. Die voorliefde of vrees houdt doorgaans verband met (on)prettige herinneringen, maar kan in principe ook veroorzaakt worden door de associaties die de naam oproept.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden