Review

Piranesi als bouwheer

Net als in zijn befaamde etsen van de kerkers (carceri in het Italiaans) toonde de beroemde Italiaanse kunstenaar Giovanni Battista Piranesi (1720-1778) in zijn serie Romeinse stadsgezichten dat hij danig onder de indruk was van de megalomane aspecten van wat toen al een druk bezochte toeristenstad was.

Maar waar Piranesi zich in de kerkers liet meeslepen door zijn ongebreidelde fantasie -die ook nakomende generaties bleef fascineren- daar hield hij zich in de stadsgezichten aan de werkelijkheid.

Wellicht is dat ook de reden dat de kerkers populairder zijn geworden dan de stadsgezichten. Teylers Museum in Haarlem vraagt dan ook hernieuwde aandacht voor dit specifieke hoofdstuk in Piranesi's ontwikkeling.

Met een kleine selectie (dertig van de 100 etsen die het museum bezit)lijkt die doelstelling niet helemaal gehaald te worden. Deze presentatie heeft trouwens een andere achtergrond: eind vorig jaar zijn de vervuilde bladen schoongemaakt en van allerlei ongerechtigheden bevrijd. Het resultaat werd vervolgens in het prentenkabinet opgehangen.

De etsen van Piranesi zijn voor Teyler een kostbare schat, die om redenen van conservatie alleen mondjesmaat getoond kan worden. Om die reden is het jammer dat de omvang van de presentatie zo beperkt is gebleven.

Piranesi's rol als alleskunstenaar die ook architect, archeoloog, graficus en theoreticus was, blijft zodoende onderbelicht. Voor deze stadsgezichten die als aandenken waren bestemd voor de talloze toeristen die Rome in de 18de eeuw aandeden, moet je wel weten dat hij een grote belangstelling voor de bouwkunst van de Antieken had. Piranesi reisde vanuit zijn woonplaats Venetië in 1740 voor het eerst naar Rome, om zich er pas in 1747 definitief te vestigen.

Alle bekende monumenten die in die tijd bekend waren, hadden zijn belangstelling: het Pantheon zowel als het met struiken overwoekerde aquaduct van Nero, het Colosseum en het Forum Romanum, de Trevi-fontein en de watervallen bij Tivoli.

Elk gebouw, elke ruïne lijkt te zijn neergezet om te epateren, om te overweldigen als een bijna niet-menselijke prestatie. Mét de architecten die Rome het aanzien gaven dat het vandaag nog altijd heeft, werd Piranesi een meester van de megalomanie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden