Review

Pim Wilhelmus Fortuyn is bezorgd over het koningshuis

Er breken donkere tijden aan voor de monarchie. Als we althans professor dr. Wilhelmus S. P. (Pim) Fortuyn, hoogleraar sociologie aan de Erasmusuniversiteit in Rotterdam mogen geloven.

Debet aan de zorgen van de professor is volgens hem het ontbreken van een helder concept voor de invulling van een modern koningschap. Koningin Beatrix “bemoeit zich teveel met staatszaken” en haar mogelijke opvolger Willem-Alexander “is een leeghoofd met een ouderwetse hang naar de krijgsmacht”.

Pim Fortuyn uit zijn bedenkingen over het koningshuis in zijn boek 'Het zakenkabinet Fortuyn', dat dezer dagen verschijnt. Fortuyn weet precies hoe het allemaal moet. Vandaar dat hij zichzelf op papier al een premierpost toedenkt.

Fortuyn vindt dat koningin Beatrix zich verregaand bemoeit met regeringszaken. Tijdens het bewind van premier Lubbers, dat voor een groot deel samenvalt met haar regering, “is een praktijk gegroeid van meesturen van het land door de koningin”.

Lubbers heeft dat volgens Fortuyn niet alleen toegelaten maar ook gestimuleerd. “Hij vindt het gewoon prettig zo'n intelligent meebesturend staatshoofd. Hij geeft toe regelmatig standpunten te wijzigen na koningin Beatrix te hebben gehoord. De opvolger van Lubbers zal het daar moeilijk mee krijgen als hij niet van de bemoeizucht van het staatshoofd is gediend.”

“De majesteit heeft er het karakter niet naar om zich zo maar even op een minder invloedrijk zijspoor te laten zetten. Treedt die situatie op dan hebben we een huizenhoog probleem dat voorkomen had kunnen worden door een veel terughoudender opstelling van Lubbers”.

Fortuyn legt zijn verwijten over deze ontwikkeling in de eerste plaats op het bordje van premier Lubbers. Van Beatrix noemt hij het 'onverstandig' dat ze het zover heeft laten komen.

Modern koningschap hoort volgens Fortuyn geconcentreerd te zijn op het bevorderen, beleven en uitdragen van de Nederlandse identiteit. In dat verband zou hij graag zien dat koningin Beatrix zich eens in het gezelschap van Andre Hazes en Nederlandse popgroepen vertoonde.

Fortuyn en het koningshuis (2)

Heel pessimistisch laat Fortuyn zich uit over prins Willem-Alexander, de vermoedelijke opvolger van Beatrix. Het beeld dat van hem naar buiten komt noemt Fortuyn 'niet goed'. “Het is dat van een niet al te intelligente jongeman, die zijn tijd liever besteedt aan autoracen en vliegen dan aan studie en contacten met de mensen in het land.”

“Het hem vorig jaar door de Nos afgenomen interview liet zelden iets zien van een nadenken over de toekomstige functievervulling. Zijn hang naar de krijgsmacht was zinvol in de tijd van zijn grootvader (prins Bernhard is kennelijk door Fortuyn al afgeschreven) maar is betrekkelijk zinloos bij een krijgsmacht die alleen nog maar in internationaal verband zal functioneren. ”

De Rotterdamse professor pleit voor een kabinetsnota over modern koningschap. In zo'n nota wil hij duidelijke spelregels voor de leden van de koninklijke familie. De partner van het staatshoofd dient daarin het recht te worden gegeven op een eigen leven buiten de verantwoordelijkheid van de regering. Daarmee kan dan een herhaling worden voorkomen van wat prins Claus is overkomen, die niet opgewassen bleek tegen een leven met te weinig inhoud.

Socioloog en hoogleraar Fortuyn is voormalig directeur van de OV-Studentenkaart BV. Hij is vooral bekend van zijn media-optredens waarin zijn controversiele uitspraken meestal meer indruk maken dan de inhoud ervan.

Fortuyn zegt dat hij zijn visie op het functioneren van de monarchie geeft, omdat hij “de familie Van Oranje van dienst wil zijn”.

“Er moeten spelregels komen voor de leden van het koningshuis. Dat klemt te meer nu het verenigd Europa vorm begint te krijgen. Het is onbegrijpelijk dat dit soort onderwerpen in feite onbespreekbaar is. Er heerst op dit gebied een volkomen gebrek aan openheid. De Rijksvoorlichtingsdienst en andere betrokkenen trekken wit weg van de zenuwen zodra je iets in deze richting durft te zeggen.”

Fortuyn en het koningshuis (3)

Fortuyn laat ook zijn licht schijnen op de Nederlandse paleizen. “Nederland heeft geen verhouding met zijn paleizen. Het paleis op de Dam staat het grootste deel van het jaar leeg. De koningin heeft het alleenrecht en maakt er een zeer spaarzaam gebruik van.”

“Paleis Noordeinde, het werkpaleis van de koningin, is nooit of te nimmer voor het publiek toegankelijk, om van haar woon- annex werkpaleis Huis ten Bosch maar niet te spreken. Paleis Soestdijk is ook potdicht voor het publiek. Onze minister-president beschikt ook over een paleis, het Catshuis. Nimmer voor het publiek toegankelijk en bovendien volledig aan het oog onttrokken door strategisch geplante bosschages. De huidige bewoner houdt niet van pottekijkers en doet zijn zaken liever achter de bosjes.”

Fortuyn: “De Nederlandse politieke elite, het koninklijk huis voorop, is erg gehecht aan zijn privacy en lijkt nauwelijks te beseffen dat de uitoefening van een publieke functie inhoudt dat je je openstelt voor het publiek. Dit alles klemt te meer omdat het om gemeenschapsbezit gaat.”

“Het Catshuis en al die koninklijke paleizen zijn letterlijk het bezit van het Nederlandse volk. Ze zijn aangekocht, gerestaureerd en worden onderhouden met onze belastingcenten. We zien er alleen niets voor terug. De majesteit en de ministerpresident behandelen deze paleizen als ware het hun persoonlijk bezit.”

Het zou met wat goede wil, vindt Pim Fortuyn, heel anders kunnen. Het paleis op de Dam zou een centrum van bruisende activiteiten kunnen worden waar de kunst met een grote K optreedt, maar ook Andre van Duin of een popgroep. En wat de andere paleizen betreft: laat in de zomermaanden, als koningin Beatrix in het buitenland verblijft, het publiek er zich vergapen aan de daar verzamelde kunstschatten.

Laat de mensen een blik om de hoek van de deur van haar ontvangstkamers en werkkamer werpen. En het Catshuis: weg met die rare bosjes, maar een tuin van de weg af zichtbaar met mooie gladgeschoren gazons, rozenprieeltjes en een schitterende vijver met een immer spuitende fontein. Een Catshuis dat van de weg af goed zichtbaar is en 's avonds uiteraard sfeervol verlicht en op het dak fier wapperend de Nederlandse driekleur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden