TaalTon den Boon

Pijpen kan óók fluiten betekenen

2020 is weliswaar uitgeroepen tot het Multatuli-jaar, maar er is nóg een Nederlandse schrijver die hoc anno een bijzonder geboortejaar viert: P.C. Boutens. Vandaag is het namelijk de 150ste geboortedag van de dichter van de klassieke versregels ‘Goede dood wiens zuiver pijpen / door ’t verstilde leven boort’. 

Niet eens zolang geleden was Boutens’ ‘Goede dood’ een vaste waarde in het literatuuronderwijs op school, maar het gedicht zal nu wel ouderwets worden gevonden. Dat komt door het werkwoord pijpen, dat in dit vers fluiten betekent en verwijst naar de voorstelling van Magere Hein die met een fluit (of ander instrument) als attribuut stervelingen uitnodigt voor zijn dodendans.

Mogelijk gaat pijpen rechtstreeks terug op het Latijnse werkwoord pipare (piepen), maar het kan ook een afleiding zijn van pijp (fluit), dat dan op zijn beurt terug te voeren is op het Latijnse woord pipa (blaasinstrument, bv. een schalmei).

We treffen pijpen in de betekenis van fluiten nog altijd aan in de uitdrukking ‘naar iemands pijpen dansen’ (of een variant als ‘dansen naar het pijpen van...’) en in de betekenis ‘orale seks op een man uitvoeren’ is pijpen een figuurlijke toepassing van ditzelfde werkwoord.

Ooit genoot Boutens grote bekendheid als literator, maar nu leeft zijn naam vooral voort op de naambordjes van tientallen P.C. Boutenslanen en -straten in ons land. Boutens’ ‘Goede dood’ eindigt overigens met een mooi, maar bijna vergeten aforisme waarin de Dood zelf wordt aangesproken: 

‘Alle schoon dat de aard kan geven, 
Blijkt een pad dat tot u voert,
En alleen is leven leven,
Als het tot den dood ontroert.’

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden