Wat moeten we zien in... Breda

Pietje Verhoef was een oud, tandeloos topmodel

Max Liebermann, Spinster te Dongen, 1880, Vereniging Vrienden Stedelijk Museum Breda. Liebermann schilderde deze studie als voorbereiding op een groot schilderij met vier spinsters. Beeld Max Liebermann / Stedelijk Museum Breda

Elke week kiest Trouw uit een museum de blikvanger die we niet mogen missen. Vandaag: Pietje Verhoef uit Dongen.

 In de negentiende eeuw was ze een geliefd model voor schilders: Pietje Verhoef uit Dongen. Pietje was een oude boerin, had een kromme rug en tandeloze mond en droeg eenvoudige, verstelde kleren. Ze was geen schoonheid in de klassieke zin van het woord, maar ze straalde puurheid uit en dat was precies wat schilders zochten in dit boerendorp. Twintig jaar was ze het ­favoriete model van onder anderen August Allebé, Max Liebermann, ­Petrus van der Velden, Albert Neuhuys, Jan Veth en Suze Robertson. Het liefst schilderden ze haar als ze bezig was. Ze lieten haar kousen stoppen, spinnen met een grote floddermuts op het hoofd, koffiebonen malen, hout sprokkelen of een karige aardappelgerecht eten. Omdat ze wat zonderling was, beeldden ze haar ook af als waarzegster of toverkol. De heks van Dongen werd ze genoemd. De naam Pietje Verhoef was een verbastering van de schilders van Petronilla Verhoeven. Ze werd ook wel Pieternella genoemd. 

Natuurtalent

Poseren ging Pietje natuurlijk af, blijkt uit de reeks portretten die nu te zien is in Stedelijk Museum Breda op de tentoonstelling ‘De heks van Dongen’. “Voor haar was het waarschijnlijk een welkome bijverdienste”, zegt gastconservator Ron Dirven. Met meer dan honderd werken is dit het eerste grote overzicht van kunstenaars die tussen 1830 en 1890 in Dongen hebben geschilderd. Samen met Oosterbeek behoorde het tot de vroegste kunstenaarskolonies van Nederland. Maar anders dan kunstenaarsdorpen als Domburg, Laren en Bergen was Dongen min of meer in de vergetelheid geraakt. Tien jaar geleden kwamen medewerkers van het inmiddels opgeheven Breda’s Museum op het spoor van de Dongense schilders. Met deze tentoonstelling en een boek wordt de vergeten kunstenaarskolonie weer tot leven gebracht.

De eerste kunstenaar die Dongen ontdekte, was Constant Huijsmans, tekenleraar op de Koninklijke Militaire Academie in Breda. Daarna volgde August Allebé en in zijn kielzog nog tientallen schilders. Met hun tekeningen en schilderijen van het boerenleven, de heidevelden en zandduinen inspireerden ze andere kunstenaars.

Zo ontleende Vincent van Gogh het thema van ‘De aardappeleters’ aan een van de Dongense schilderijen van Jozef Israëls. Voor deze tentoonstelling heeft het Van Gogh Museum dit schilderij uitgeleend. De meeste aandacht verdient hier toch wel Pietje Verhoef. Als topmodel kreeg ze een bijzonder podium. Het museum richtte een hele zaal voor haar in.

De heks van Dongen tot en met 26 januari, Stedelijk Museum Breda. Tegelijk te zien in het Vincent van Gogh Huis in Zundert: Suze Robertson & Marenne Welten - Naast van Gogh.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden